Rachunek sumienia z Dziesięciu Przykazań Bożych

Rozbudowany rachunek sumienia na podstawie Katechizmu Kościoła Katolickiego

Jak korzystać z tego rachunku sumienia

• Zacznij od modlitwy. Na przykład: „Duchu Święty, oświeć mój umysł, abym zobaczył(a) swoje grzechy tak, jak Ty je widzisz. Poruszaj moje serce, abym szczerze za nie żałował(a) i z ufnością wrócił(a) do miłości Ojca. Amen.” Przy każdym przykazaniu znajdziesz też osobną modlitwę.
• Nie każde pytanie dotyczy ciebie. Czytaj spokojnie i zatrzymuj się przy tym, co naprawdę „uwiera” sumienie.
• Odróżniaj grzech ciężki od lekkiego. Grzech jest ciężki, gdy spełnione są jednocześnie trzy warunki: materia ciężka, pełna świadomość i dobrowolna zgoda (KKK 1857). Grzechy ciężkie wyznaje się z podaniem liczby (choćby przybliżonej) i okoliczności, które zmieniają ich charakter.
• Pokusa nie jest grzechem. Mimowolne myśli, wątpliwości czy niepokoje, których nie chcesz i które odrzucasz, nie obciążają sumienia.
• Uważaj na skrupuły. Jeśli masz do nich skłonność, trzymaj się wskazań stałego spowiednika, a nie samodzielnej, drobiazgowej analizy.

Na końcu dokumentu znajdziesz pięć warunków dobrej spowiedzi, przykładowy przebieg spowiedzi oraz akt żalu.

Przykazanie I

Rachunek sumienia z I przykazania Bożego

„Jam jest Pan, Bóg twój, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną”por. Wj 20,2–3; Pwt 5,6–7

Co nakazuje to przykazanie? Wzywa, by kochać Boga ponad wszystko, wierzyć Mu, ufać i oddawać cześć tylko Jemu. Jezus streścił je słowami: „Będziesz miłował Pana Boga swego z całego serca swego, z całej duszy swojej i ze wszystkich sił swoich” (por. Mt 22,37; Pwt 6,5). Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 2083–2141) omawia je przez trzy cnoty Boskie (wiarę, nadzieję i miłość) oraz cnotę religijności (adorację, modlitwę, ofiarę, śluby). Wymienia też grzechy przeciwne: zabobon, bałwochwalstwo, wróżbiarstwo i magię, kuszenie Boga, świętokradztwo, symonię, ateizm i agnostycyzm.

I. Wiara (KKK 2087–2089)

Poznawanie wiary

• Czy staram się poznawać swoją wiarę na miarę wieku i wykształcenia? Czy moja wiedza religijna nie zatrzymała się na poziomie przygotowania do Pierwszej Komunii?
• Czy sięgam po Pismo Święte, Katechizm, dobrą literaturę religijną, katechezy dla dorosłych?
• Czy znam podstawowe prawdy wiary, Credo, przykazania i sakramenty?
• Czy z lenistwa lub obojętności unikam rekolekcji, konferencji i innych form formacji?

Wątpliwości i odrzucanie prawd wiary

• Czy dobrowolnie podtrzymuję i „pielęgnuję” wątpliwości w wierze, zamiast szukać odpowiedzi w modlitwie, lekturze czy rozmowie z kapłanem? Katechizm odróżnia wątpliwość dobrowolną od mimowolnej. Same pytania i trudności nie są grzechem.
• Czy pozwalam wątpliwościom narastać przez zaniedbanie, bo nie chce mi się ich wyjaśnić?
• Czy świadomie i uparcie odrzucam którąś z prawd wiary? Na przykład Bóstwo Chrystusa, Jego zmartwychwstanie, rzeczywistą obecność Jezusa w Eucharystii, istnienie piekła i szatana, życie wieczne, dziewictwo Maryi. To herezja.
• Czy przyjmuję poglądy sprzeczne z wiarą chrześcijańską, np. reinkarnację, wędrówkę dusz albo bezosobową „energię kosmiczną” w miejsce osobowego Boga?
• Czy wybieram z nauczania Kościoła tylko to, co mi wygodne („wierzę po swojemu”)?
• Czy porzuciłem(-am) wiarę całkowicie (apostazja)? Czy dokonałem(-am) formalnego aktu apostazji albo przeszedłem(-am) do innej religii lub sekty?
• Czy odrzucam jedność z Kościołem i posłuszeństwo papieżowi (schizma)?

Wyznawanie wiary

• Czy wstydzę się wiary? Czy wstydzę się przeżegnać, pomodlić przed posiłkiem w miejscu publicznym, przyznać się, że jestem katolikiem, że chodzę do kościoła?
• Czy zdarzyło mi się zaprzeć wiary dla korzyści, kariery, akceptacji w grupie lub świętego spokoju?
• Czy milczę, gdy w mojej obecności ośmiesza się Boga i wiarę, choć mógłbym (mogłabym) spokojnie i z kulturą dać świadectwo?
• Czy sam(a) ośmieszam sprawy wiary, opowiadam drwiące dowcipy o rzeczach świętych?
• Czy moje życie zgadza się z wiarą, którą wyznaję, czy żyję „tak, jakby Boga nie było”?

Ochrona wiary

• Czy bez potrzeby i bez przygotowania czytam, oglądam lub słucham treści atakujących wiarę, wiedząc, że mnie osłabiają?
• Czy dyskutuję o wierze, żeby się popisać lub wygrać spór, a nie żeby szukać prawdy?
• Czy dobrowolnie przebywam w środowiskach, które wyraźnie odciągają mnie od Boga?

Przekazywanie wiary i szacunek dla innych

• (Rodzice) Czy dbam o chrzest dzieci bez zbędnej zwłoki, o naukę pacierza, katechezę i przygotowanie do sakramentów? Czy modlę się z dziećmi? Czy daję im przykład żywej wiary, a nie tylko „religijnego obyczaju”?
• (Chrzestni) Czy interesuję się wiarą swojego chrześniaka, modlę się za niego, wspieram go?
• Czy słowem lub przykładem zniechęcam innych do wiary?
• Czy dzielę się wiarą, gdy ktoś szuka Boga lub pyta o sens życia?
• Czy szanuję wolność sumienia innych i nie stosuję przymusu ani manipulacji w sprawach wiary (KKK 2104–2109)?
• Czy odnoszę się z pogardą do ludzi innych wyznań, religii lub niewierzących?

Uwaga o ciężarze: świadoma i uparta herezja, apostazja, schizma i zaparcie się wiary są materią ciężką. Zaniedbania w formacji czy wątpliwości nie w pełni dobrowolne są zwykle lżejsze, chyba że prowadzą do utraty wiary.

II. Nadzieja (KKK 2090–2092)

• Czy ufam, że Bóg mnie kocha i pragnie mojego zbawienia, nawet gdy upadam?
• Czy zdarzyło mi się rozpaczać, czyli uznać, że moje grzechy są zbyt wielkie, by Bóg mógł mi przebaczyć? Rozpacz sprzeciwia się dobroci i miłosierdziu Boga.
• Czy z tego powodu odkładam spowiedź lub rezygnuję z walki z grzechem („i tak się nie zmienię”)?
• Czy grzeszę zuchwale, licząc na miłosierdzie: „przecież się wyspowiadam”, „Bóg i tak wybaczy”?
• Czy odkładam nawrócenie na później, na „kiedyś”, na starość?
• Czy liczę na zbawienie bez nawrócenia i współpracy z łaską? Albo przeciwnie: czy myślę, że zbawię się wyłącznie własnymi siłami, bez pomocy Boga?
• Czy ufam Opatrzności w codziennych sprawach, takich jak finanse, zdrowie, przyszłość dzieci, praca? Czy raczej żyję w ciągłym zamartwianiu się, jakby wszystko zależało tylko ode mnie?
• Czy w cierpieniu, chorobie czy stracie buntuję się przeciw Bogu, obwiniam Go i oskarżam o niesprawiedliwość? Wyrażanie przed Bogiem bólu i skargi, jak w Psalmach czy u Hioba, nie jest grzechem. Grzechem jest trwały bunt i odwrócenie się od Niego.
• Czy szukam pewności co do przyszłości poza Bogiem: u wróżek, w horoskopach, w „znakach”?
• Czy pamiętam o celu ostatecznym, czyli życiu wiecznym? Czy raczej żyję tak, jakby wszystko kończyło się na tym świecie?

Uwaga o ciężarze: rozpacz i zuchwała ufność w pełnym znaczeniu są grzechami ciężkimi. Chwilowe zniechęcenie, lęk czy smutek zwykle nimi nie są, a często w ogóle nie są grzechem, tylko wołaniem o pomoc. Warto o nich powiedzieć spowiednikowi lub komuś zaufanemu.

III. Miłość do Boga (KKK 2093–2094)

• Czy Bóg jest rzeczywiście na pierwszym miejscu w moim życiu? Co wybieram, gdy muszę wybierać między Nim a czymś innym?
• Czy pamiętam o Bogu tylko w potrzebie, a gdy wszystko układa się dobrze, zapominam o Nim?
• Obojętność: czy w ogóle nie interesuję się Bogiem i uważam sprawy wiary za nieistotne?
• Niewdzięczność: czy dziękuję Bogu za życie, zdrowie, bliskich, wiarę i codzienne dobro? Czy przypisuję wszystkie sukcesy wyłącznie sobie?
• Oziębłość (letniość): czy moja relacja z Bogiem jest letnia, rutynowa, „na odczepnego”? Czy zwlekam z odpowiedzią na Jego miłość?
• Acedia (lenistwo duchowe): czy odczuwam niechęć do spraw duchowych, a modlitwa mnie nudzi i męczy? Czy unikam wszystkiego, co wymagałoby duchowego wysiłku? Czy odrzucam radość, która płynie od Boga?
• Czy unikam myśli o Bogu, bo wiem, że wymagałyby zmiany mojego życia?
• Nienawiść do Boga: czy żywiłem(-am) wobec Boga wrogość, niechęć, złorzeczyłem(-am) Mu? Katechizm nazywa ją grzechem wynikającym z pychy, sprzecznym z miłością w najwyższym stopniu.
• Czy kocham Boga dla Niego samego, czy tylko dla tego, co mi daje?
• Czy pycha nie stawia mnie na miejscu Boga? Czy uważam, że sam(a) decyduję o tym, co dobre i złe, i że Bóg nie jest mi potrzebny?

IV. Modlitwa, adoracja, ofiara, śluby (KKK 2095–2103)

Modlitwa

• Czy modlę się codziennie? Czy zaczynam i kończę dzień z Bogiem?
• Czy opuszczam modlitwę z lenistwa, wygody albo „braku czasu”, choć na telefon, seriale i rozrywkę czas się znajduje?
• Czy modlę się mechanicznie i dobrowolnie podtrzymuję roztargnienia? Roztargnienia mimowolne, z którymi walczę, nie są grzechem.
• Czy moja modlitwa składa się tylko z próśb, bez uwielbienia, dziękczynienia i przeproszenia?
• Czy modlę się tylko wtedy, gdy czegoś potrzebuję?
• Czy rozmawiam z Bogiem także własnymi słowami, osobiście, czy jedynie recytuję formuły?
• Czy znajduję czas na ciszę przed Bogiem, adorację Najświętszego Sakramentu, lekturę Słowa Bożego?
• Czy modlę się przed posiłkiem i po nim?
• Czy modlę się wspólnie z rodziną, ze współmałżonkiem, z dziećmi?

Adoracja i cześć

• Czy oddaję Bogu cześć jako Stwórcy i Panu, uznając, że wszystko od Niego zależy?
• Czy zachowuję szacunek wobec Najświętszego Sakramentu (przyklęknięcie, skupienie, cisza w kościele)?

Ofiara

• Czy łączę swoje trudy, pracę, chorobę i cierpienie z ofiarą Chrystusa, ofiarując je Bogu?
• Czy moje zewnętrzne praktyki (posty, wyrzeczenia, dobre uczynki) nie są pustym rytuałem lub pokazem bez wewnętrznej przemiany?

Przyrzeczenia i śluby

• Czy dotrzymuję przyrzeczeń i ślubów złożonych Bogu? Na przykład przyrzeczenia abstynencji, obietnicy pielgrzymki, postanowień złożonych w modlitwie, ślubów zakonnych czy przyrzeczeń kapłańskich.
• Czy składam Bogu obietnice lekkomyślnie, a potem je lekceważę?
• Czy traktuję relację z Bogiem jak handel: „jeśli mi dasz, to ja…”?

Uwaga: niedotrzymanie ślubu w ważnej sprawie może być grzechem ciężkim. Jeśli ślub stał się niemożliwy do wykonania lub nadmiernie uciążliwy, można poprosić proboszcza o dyspensę lub zamianę go na inny dobry uczynek. Spowiednik podpowie, jak to zrobić.

V. Zabobony, wróżbiarstwo, magia, okultyzm (KKK 2110–2111, 2115–2117)

Katechizm uczy, że należy odrzucić wszystkie formy wróżbiarstwa. Za nimi stoi pragnienie panowania nad czasem, historią i innymi ludźmi oraz oddawanie stworzeniom czci, która należy się tylko Bogu. Wymienia wprost wywoływanie zmarłych, horoskopy, astrologię, chiromancję, jasnowidztwo i korzystanie z medium. Za naganne uznaje też noszenie amuletów.

Zabobony i przesądy

• Czy wierzę w przesądy i kieruję się nimi w życiu? Na przykład w pecha w piątek 13., czarnego kota, „szczęśliwe liczby”, odpukiwanie w niemalowane drewno, czerwoną wstążeczkę „od uroku”, podkowę na szczęście czy ślub tylko w miesiącach z literą „r”.
• Czy noszę lub trzymam w domu amulety, talizmany, znaki „chroniące przed złym okiem”, symbole ezoteryczne, przypisując im moc ochronną lub przynoszącą szczęście?
• Czy traktuję przedmioty religijne (medalik, szkaplerz, krzyżyk, różaniec, wodę święconą) jak magiczne talizmany, które „działają same”, niezależnie od wiary i życia?
• Czy przypisuję magiczną moc liczbie powtórzeń modlitwy albo przesyłam dalej „łańcuszki” („przekaż dziesięciu osobom, bo spotka cię nieszczęście”)?
• Czy przy ważnych decyzjach kieruję się przesądami zamiast rozumem, modlitwą i radą?

Wróżbiarstwo

• Czy korzystałem(-am) z usług wróżek, jasnowidzów, tarocistów, astrologów, numerologów, „medium”, osobiście, przez telefon, internet albo programy telewizyjne?
• Czy czytam horoskopy i kieruję się nimi? Czy sprawdzam „zgodność znaków zodiaku” przy wyborze partnera lub pracy?
• Czy stawiałem(-am) tarota lub kabałę, wróżyłem(-am) z ręki, z fusów, z kart?
• Czy wróżby andrzejkowe i podobne traktowałem(-am) jako zabawę, czy w głębi duszy szukałem(-am) w nich odpowiedzi o przyszłość? Zabawa bez wiary w jej „moc” zwykle nie jest grzechem, ale warto uczciwie zapytać siebie o motyw.
• Czy używałem(-am) wahadełka lub różdżki (radiestezja), by coś „diagnozować” albo podejmować decyzje?
• Czy wywoływałem(-am) duchy, brałem(-am) udział w seansach spirytystycznych lub używałem(-am) tabliczki ouija, choćby „dla zabawy” na obozie czy imprezie?
• Czy próbowałem(-am) kontaktować się ze zmarłymi przez medium? Czym innym jest modlitwa za zmarłych, która jest dobra i potrzebna.

Magia i okultyzm

• Czy uprawiałem(-am) magię, rzucałem(-am) uroki, zamawiałem(-am) „odczynianie uroków”, „zdejmowanie klątwy”, magię miłosną?
• Czy złorzeczyłem(-am) komuś z intencją, by spotkało go zło?
• Czy brałem(-am) udział w praktykach satanistycznych, rytuałach, „paktach”, wzywałem(-am) szatana?
• Czy korzystałem(-am) z „uzdrowicieli” i metod opartych na rzekomej energii duchowej, przed którymi przestrzega Kościół, np. bioenergoterapii czy reiki? Nie chodzi o medycynę ani zwykłe naturalne metody, tylko o praktyki oparte na założeniach ezoterycznych.
• Czy praktykuję medytacje i techniki innych religii lub ruchu New Age jako drogę duchową zastępującą modlitwę chrześcijańską (mantry, „otwieranie czakr”, channeling, medytacja transcendentalna)?
• Czy z ciekawości wchodzę w okultyzm: czytam książki ezoteryczne, uczestniczę w kursach „rozwoju duchowego” o takim charakterze?
• Czy z upodobaniem słucham muzyki, gram w gry lub oglądam treści otwarcie gloryfikujące szatana i okultyzm?
• Czy uczestniczę w zabawach, które ośmieszają rzeczy święte albo gloryfikują zło, śmierć i okultyzm (np. w niektórych formach obchodów Halloween)?
• Czy polecałem(-am) innym wróżki, uzdrowicieli, praktyki okultystyczne, namawiałem(-am) do nich?

Uwaga o ciężarze: świadome wróżbiarstwo, spirytyzm, magia i satanizm są materią ciężką. Codzienne „przesądziki” bez prawdziwej wiary w nie są zwykle sprawą lekką, choć warto się z nich oczyścić.

Praktycznie: przedmiotów związanych z takimi praktykami (amuletów, kart, książek ezoterycznych) dobrze jest się pozbyć. Jeśli zaangażowanie było głębokie, a po nim pozostał niepokój duchowy, warto powiedzieć o tym spowiednikowi. W każdej diecezji są duszpasterze wyznaczeni do pomocy w takich sytuacjach.

VI. Bałwochwalstwo, czyli współczesne „bożki” (KKK 2112–2114)

Bałwochwalstwo to nie tylko kult pogańskich posągów. Według Katechizmu polega ono na ubóstwieniu czegoś, co nie jest Bogiem, na przykład władzy, przyjemności, pieniądza, państwa czy rasy. Jezus mówi wprost: „Nie możecie służyć Bogu i Mamonie” (Mt 6,24).

• Pieniądz i majątek: czy zarabianie, posiadanie i zakupy są dla mnie ważniejsze od Boga? Czy dla pieniędzy zaniedbuję modlitwę, Mszę Świętą, rodzinę, sumienie?
• Praca i kariera: czy sukces zawodowy stał się celem życia, któremu podporządkowuję wszystko?
• Prestiż i opinia innych: czy najważniejsze jest dla mnie, co ludzie powiedzą, ile mam polubień i jak wypadam w oczach innych?
• Przyjemność: czy żyję dla przyjemności (jedzenia, alkoholu, seksu, rozrywki) tak, że stała się moim „bogiem” (por. Flp 3,19)?
• Ciało i wygląd: czy kult sylwetki, urody, sportu czy zdrowia jest dla mnie ważniejszy niż życie duchowe?
• Drugi człowiek: czy uczyniłem(-am) z kogoś bożka (partnera, dziecko, idola, celebrytę, „guru”), dla którego jestem gotów(-owa) łamać Boże prawo?
• Własne „ja”: czy stawiam siebie w centrum, a swoją wolę ponad wolą Boga?
• Ideologie: czy jakaś ideologia, partia polityczna, idea narodowa lub światopoglądowa stała się dla mnie absolutem? Czy podporządkowuję jej wiarę i usprawiedliwiam w jej imię to, czego Ewangelia zabrania?
• Technologia i rozrywka: czy telefon, internet, media społecznościowe, gry i seriale zajmują miejsce Boga? Czy są moją pierwszą myślą rano i ostatnią wieczorem?
• Nałogi: czy jakaś substancja lub czynność (alkohol, hazard, pornografia, zakupy) rządzi moim życiem? Nałóg wymaga także konkretnej pomocy, nie tylko spowiedzi.
• Czy brałem(-am) czynny udział w kulcie innych religii albo oddawałem(-am) cześć duchom, bóstwom czy „siłom natury”?

VII. Kuszenie Boga, świętokradztwo, symonia (KKK 2118–2122)

Kuszenie Boga

• Czy „wystawiałem(-am) Boga na próbę”, żądając znaków lub cudów jako warunku wiary („jeśli istniejesz, to…”)?
• Czy stawiam Bogu ultimatum („jeśli mi nie pomożesz, przestanę wierzyć”)?
• Czy lekkomyślnie narażałem(-am) życie lub zdrowie, zakładając, że Bóg „musi” mnie ochronić? Na przykład przez brawurę albo zaniechanie koniecznego leczenia w przekonaniu, że Bóg musi zadziałać cudem.

Świętokradztwo

• Czy przyjąłem(-am) Komunię Świętą w stanie grzechu ciężkiego? To świętokradztwo i materia ciężka.
• Czy świadomie zataiłem(-am) grzech ciężki podczas spowiedzi? Taka spowiedź była nieważna. Trzeba wyznać samo zatajenie, zatajony grzech, grzechy ciężkie z tamtej spowiedzi oraz Komunie przyjęte później.
• Czy przyjmowałem(-am) inne sakramenty (bierzmowanie, małżeństwo) w stanie grzechu ciężkiego?
• Czy przyjmuję Komunię niedbale, bez przygotowania, bez szacunku? Czy zachowuję godzinny post eucharystyczny?
• Czy znieważyłem(-am) rzeczy, miejsca lub osoby poświęcone Bogu? Na przykład przez zniszczenie krzyża lub obrazu, kradzież w kościele, dewastację cmentarza, znieważenie kapłana lub osoby konsekrowanej.
• Czy wyrzucałem(-am) poświęcone przedmioty do śmieci, zamiast je spalić, zakopać lub oddać w parafii?

Najcięższą formą świętokradztwa jest znieważenie Najświętszego Sakramentu. Jego profanacja jest obłożona ekskomuniką zastrzeżoną Stolicy Apostolskiej.

Symonia

• Czy próbowałem(-am) kupić lub sprzedać dobra duchowe (sakramenty, łaski, urzędy kościelne)? Ofiary składane przy sakramentach zgodnie z ustaleniami Kościoła nie są symonią.
• Czy traktuję religię jak narzędzie do załatwiania interesów lub zdobywania stanowisk?

VIII. Ateizm, agnostycyzm, obojętność religijna (KKK 2123–2128)

• Czy zaprzeczałem(-am) istnieniu Boga albo propagowałem(-am) ateizm?
• Czy przyjąłem(-am) postawę: „nie wiadomo, czy Bóg istnieje, więc nie ma się czym zajmować”, z wygody, bez szczerego szukania? Katechizm zauważa, że agnostycyzm często bywa praktycznym ateizmem.
• Czy jestem „praktycznym ateistą”, czyli deklaruję wiarę, ale Bóg nie ma wpływu na moje decyzje dotyczące pracy, pieniędzy, seksualności i relacji?
• Czy uważam, że nie ma znaczenia, w co się wierzy i czy w ogóle się wierzy?
• Czy uważam, że prawda nie istnieje, a moralność jest tylko kwestią opinii?
• Czy oczekuję od wiary wyłącznie dobrego samopoczucia, a odrzucam wszystko, co wymagające?
• Czy przyczyniłem(-am) się do utraty wiary przez innych swoim zgorszeniem, cynizmem lub antyświadectwem? Katechizm przypomina, że wierzący mogą mieć udział w powstawaniu ateizmu.
• Czy należę lub należałem(-am) do masonerii? Kościół wielokrotnie potwierdzał, m.in. w deklaracji Kongregacji Nauki Wiary z 1983 r., że przynależność do niej jest niezgodna z wiarą. Wierni, którzy do niej należą, są w stanie grzechu ciężkiego i nie mogą przystępować do Komunii.
• Czy wstąpiłem(-am) do sekty, uczestniczyłem(-am) w jej spotkaniach, wspierałem(-am) ją finansowo?

IX. Szacunek dla rzeczy świętych i obrazów (KKK 2129–2132)

• Czy szanuję krzyż, obrazy i figury święte, relikwie, Pismo Święte, w domu, w samochodzie, w miejscach publicznych?
• Czy mam w domu krzyż lub obraz religijny? Czy znaki wiary w moim domu nie są tylko dekoracją?
• Czy noszę krzyżyk lub różaniec jako modny dodatek, bez wiary albo w sposób lekceważący?
• Czy właściwie rozumiem cześć oddawaną Maryi, świętym i obrazom? Odnosi się ona do osoby przedstawionej i nie jest bałwochwalstwem. Czy nie stawiam jej ponad czcią należną Bogu? Czy przeciwnie, nie gardzę nią?
• Czy używam symboli religijnych w sposób obraźliwy, np. w żartach, przebraniach, memach?

X. Pytania na drogę wzrostu

Rachunek sumienia to nie tylko szukanie grzechów, ale też pytanie o to, jak bardziej kochać Boga:

• Za co dziś mogę Bogu szczególnie podziękować?
• Jaką jedną konkretną rzecz zmienię, by Bóg był w moim życiu bardziej na pierwszym miejscu? Na przykład stała pora modlitwy, codzienne czytanie Ewangelii, adoracja raz w tygodniu, lektura Katechizmu, rekolekcje, odłożenie telefonu przed modlitwą.
• Czy jest ktoś, komu mogę pomóc wrócić do Boga, przede wszystkim przykładem?

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań: bluźnierstwo, nadużywanie imienia Bożego i fałszywe przysięgi dotyczą II przykazania. Opuszczanie niedzielnej Mszy Świętej i nieświęcenie niedzieli dotyczą III przykazania. Warto je rozważyć osobno.
• Grzechy ciężkie wyznaj z liczbą (choćby przybliżoną) i istotnymi okolicznościami. Lekkie warto wyznawać, choć nie jest to konieczne.
• Postanowienie poprawy niech będzie konkretne i realne. Lepiej jedno postanowienie, które spełnisz, niż dziesięć ogólnych.
• Jeśli czegoś nie rozumiesz albo nie wiesz, czy coś było grzechem ciężkim, po prostu zapytaj spowiednika.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie II

Rachunek sumienia z II przykazania Bożego

„Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno”por. Wj 20,7; Pwt 5,11

Co nakazuje to przykazanie? W Biblii imię wyraża samą osobę. Kto znieważa imię Boga, znieważa samego Boga, a kto wymawia je z miłością, oddaje Mu cześć. Pozytywną stroną tego przykazania jest pierwsza prośba „Ojcze nasz”: „święć się imię Twoje”.

Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 2142–2167) uczy, że II przykazanie:

• nakazuje szacunek dla imienia Boga, Jezusa, Maryi i świętych, a szerzej dla wszystkiego, co święte;
• zakazuje bluźnierstwa, nadużywania imienia Bożego, krzywoprzysięstwa i lekkomyślnych przysiąg;
• obejmuje także dotrzymywanie obietnic składanych w imię Boże, szacunek dla imienia chrześcijańskiego otrzymanego na chrzcie oraz znak krzyża.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu, Twoje imię jest ponad wszelkie imię. Oświeć mnie, abym zobaczył(a), kiedy moje słowa raniły Twoją świętość i godność ludzi stworzonych na Twój obraz. Daj mi szczery żal i serce, które będzie Cię wielbić. Amen.

I. Imię Boże w codziennej mowie (KKK 2143–2146)

• Czy wymawiam imię Boga, Jezusa, Maryi i świętych z szacunkiem i miłością?
• Czy bezmyślnie wykrzykuję imię Boże jako wyraz zdziwienia, złości czy zniecierpliwienia? Na przykład: „O Boże!”, „Jezu!”, „Jezus Maria!”, „Matko Boska!”, „Rany Boskie!”, „Chryste Panie!”, a w internecie „OMG”.
• Czy to przyzwyczajenie stało się nawykiem, z którym w ogóle nie próbuję walczyć?
• Czy używam imienia Bożego w żartach, anegdotach, dla rozbawienia innych?
• Czy dodaję „Boga” do zdań tylko dla ich wzmocnienia („jak Boga kocham”, „na Boga”, „Bóg mi świadkiem”), choć wcale wtedy o Bogu nie myślę?
• Czy zwroty takie jak „Bogu dzięki”, „Bóg zapłać”, „Szczęść Boże” wypowiadam ironicznie lub kpiąco?
• Czy cytuję Pismo Święte prześmiewczo? Czy wyrywam jego słowa z kontekstu, by usprawiedliwić własne grzechy albo ośmieszyć innych?

Dobra wiadomość: zwroty „Szczęść Boże”, „Bóg zapłać”, „Z Panem Bogiem”, „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus” wypowiadane szczerze nie są nadużyciem. To piękna chrześcijańska tradycja i zarazem krótka modlitwa.

Uwaga o ciężarze: bezmyślne wykrzykniki z imieniem Bożym są zwykle grzechem lekkim, czyli brakiem szacunku. Warto jednak z nimi walczyć. Kształtują nasz stosunek do Boga i są przykładem dla innych, zwłaszcza dla dzieci.

II. Bluźnierstwo (KKK 2148)

Katechizm określa bluźnierstwo jako zwracanie się przeciw Bogu, wewnętrznie lub zewnętrznie, słowami nienawiści, wyrzutu i wyzwania, mówienie o Nim źle i brak szacunku wobec Niego. Bluźnierstwem jest też znieważanie Kościoła, świętych i rzeczy świętych. Z natury jest to grzech ciężki.

Wobec Boga

• Czy wypowiadałem(-am) wobec Boga słowa nienawiści, pogardy lub wyzwania, np. „nienawidzę Boga”, „Bóg jest okrutny”?
• Czy w gniewie lub cierpieniu obrażałem(-am) Boga, wyzywałem(-am) Go, zarzucałem(-am) Mu złośliwość? Skarga i pytanie „dlaczego?” wypowiedziane z bólu, jak u Hioba czy w Psalmach, nie są bluźnierstwem. Bluźnierstwo to świadoma zniewaga.
• Czy znieważałem(-am) Jezusa Chrystusa, Jego mękę, krzyż, rany, krew?
• Czy w myślach dobrowolnie podtrzymywałem(-am) bluźnierstwa i miałem(-am) w nich upodobanie?

Wobec Maryi, świętych, Kościoła i rzeczy świętych

• Czy znieważałem(-am) Matkę Bożą, Jej świętość i dziewictwo, albo świętych?
• Czy szydziłem(-am) z sakramentów, zwłaszcza z Eucharystii i spowiedzi?
• Czy wyśmiewałem(-am) liturgię, modlitwę, praktyki religijne?
• Czy wyśmiewałem(-am) powołanie kapłańskie lub zakonne jako takie? Uzasadniona krytyka konkretnych błędów i grzechów ludzi Kościoła nie jest bluźnierstwem. Jest nim pogarda wobec tego, co święte.
• Czy parodiowałem(-am) liturgię lub sakramenty? Czy przebierałem(-am) się w sposób ośmieszający osoby duchowne i rzeczy święte?

Bluźnierstwo w kulturze i internecie

• Czy opowiadałem(-am) bluźniercze dowcipy albo słuchałem(-am) ich z upodobaniem?
• Czy tworzyłem(-am), udostępniałem(-am), „lajkowałem(-am)” lub komentowałem(-am) z aprobatą memy, filmy i grafiki ośmieszające Boga, Maryję, Eucharystię czy krzyż?
• Czy z upodobaniem słucham muzyki, oglądam filmy, spektakle lub wystawy, których celem jest znieważenie wiary? Czy wspieram je, kupując bilety lub je promując?

Posługiwanie się imieniem Bożym do zła

• Czy usprawiedliwiałem(-am) przemoc, nienawiść lub krzywdę innych, powołując się na Boga? Katechizm nazywa bluźnierstwem także używanie imienia Bożego, by ukryć przestępstwa, zniewalać ludzi, torturować czy zabijać.

Ważna uwaga duszpasterska: natrętne, niechciane myśli bluźniercze, które budzą w tobie sprzeciw, wstyd i lęk, nie są grzechem, tylko pokusą. Często dotykają osoby wrażliwe i pobożne. Im bardziej ktoś z nimi „walczy” na siłę, tym bardziej powracają. Lepiej spokojnie je zignorować i zwrócić się do Boga z ufnością. Jeśli są bardzo uporczywe, powiedz o tym spowiednikowi. Czasem warto też porozmawiać z psychologiem lub psychiatrą, bo bywają objawem nerwicy natręctw, która dobrze poddaje się leczeniu.

III. Złorzeczenia, przekleństwa i wulgarny język (KKK 2149)

W sensie religijnym przekleństwo (złorzeczenie) to wzywanie zła na kogoś lub na coś, często z użyciem imienia Bożego albo przywołaniem złego ducha. Katechizm uczy, że przekleństwa, w których bez intencji bluźnierstwa pada imię Boże, są brakiem szacunku wobec Pana. W potocznym języku „przeklinanie” oznacza też używanie wulgaryzmów, które omówiono niżej osobno.

Złorzeczenia

• Czy wzywałem(-am) na innych karę Bożą („niech cię Bóg skarze”, „żeby cię Pan Bóg pokarał”)?
• Czy przyzywałem(-am) złego ducha: „idź do diabła”, „niech to diabli wezmą”, „diabli nadali”?
• Czy życzyłem(-am) komuś nieszczęścia, choroby, śmierci: „niech cię szlag trafi”, „niech cię piorun strzeli”, „żebyś zdechł”?
• Czy było to tylko odruchem złości, czy naprawdę chciałem(-am), by ktoś cierpiał?
• Czy złorzeczyłem(-am) najbliższym: rodzicom, dzieciom, współmałżonkowi?
• Czy złorzeczyłem(-am) samemu (samej) sobie („niech mnie Bóg skarze”, „bodajbym umarł”)?
• Czy złorzeczę zwierzętom, rzeczom, pogodzie, losowi, „temu całemu życiu”?
• Czy przeklinałem(-am) Boga za to, co mnie spotkało?

Wulgarny język

• Czy używam wulgaryzmów z nawyku, w złości, „dla podkreślenia” albo żeby pasować do towarzystwa?
• Czy łączę wulgaryzmy z imieniem Bożym lub rzeczami świętymi? To już nadużycie imienia Bożego, a czasem bluźnierstwo.
• Czy uczę dzieci wulgaryzmów własnym przykładem albo toleruję je w domu?

Uwaga: wulgaryzmy, które nie dotyczą Boga ani rzeczy świętych, ściśle biorąc nie są grzechem przeciw II przykazaniu. Są grzechem przeciw kulturze słowa i szacunkowi dla bliźniego. W polskiej tradycji często rozważa się je jednak właśnie tutaj.

Uwaga o ciężarze: odruchowe złorzeczenia są zwykle lżejsze. Świadome i poważne pragnienie, by kogoś spotkało zło, może być grzechem ciężkim przeciw miłości bliźniego.

IV. Przysięgi (KKK 2150–2155)

Przysięga to wezwanie Boga na świadka prawdy. Jezus mówi: „Niech wasza mowa będzie: tak, tak; nie, nie” (Mt 5,37). Tradycja Kościoła rozumie te słowa tak, że nie wykluczają one przysięgi z ważnych i słusznych powodów, np. przed sądem. Wzywają jednak do takiej prawdomówności, by przysięga w codziennym życiu była niepotrzebna.

• Krzywoprzysięstwo: czy przysięgałem(-am) na Boga, wiedząc, że mówię nieprawdę? To materia ciężka. Wzywa się wtedy Boga na świadka kłamstwa.
• Czy składałem(-am) pod przysięgą obietnicę, której nie zamierzałem(-am) dotrzymać? Czy nie dotrzymałem(-am) obietnicy złożonej pod przysięgą? (KKK 2152)
• Czy zeznawałem(-am) fałszywie przed sądem lub urzędem? Jeśli przywoływałem(-am) przy tym Boga, jest to krzywoprzysięstwo. Jeśli nie, nadal jest to ciężki grzech, ale przeciw VIII przykazaniu.
• Czy przysięgam na Boga w błahych sprawach, z przyzwyczajenia, dla uwiarygodnienia drobiazgów?
• Czy przysięgam „na życie dzieci”, „na grób matki”, „na wszystkie świętości”, zwłaszcza po to, by uwiarygodnić kłamstwo?
• Czy namawiałem(-am) lub zmuszałem(-am) kogoś do fałszywej przysięgi?
• Czy złożyłem(-am) przysięgę zobowiązującą do czegoś złego? Taka przysięga nie zobowiązuje. Przeciwnie, nie wolno jej wykonać, a za jej złożenie trzeba żałować.
• Czy złożyłem(-am) przysięgę wobec grupy lub władzy, która domagała się jej w celach sprzecznych z godnością człowieka lub z wiarą (np. sekta, tajne stowarzyszenie, grupa przestępcza)? Katechizm uczy, że takiej przysięgi należy odmówić (KKK 2155).

V. Obietnice i zobowiązania w imię Boże (KKK 2147)

Katechizm uczy, że obietnice składane innym w imię Boże angażują cześć i wierność samego Boga. Ich łamanie jest nadużyciem Jego imienia i w pewien sposób czyni Boga kłamcą.

• Czy obiecywałem(-am) coś innym, powołując się na Boga („Bóg mi świadkiem, że oddam”), i nie dotrzymałem(-am) słowa?
• (Małżonkowie) Czy pamiętam, że przysięgę małżeńską złożyłem(-am) wobec Boga, prosząc o Jego pomoc? Czy żyję zgodnie z nią? Szczegółowe pytania należą do VI przykazania.
• Czy dotrzymuję ślubowań i przysiąg służbowych, w których wzywałem(-am) Bożej pomocy („Tak mi dopomóż Bóg”)?
• (Rodzice, chrzestni) Czy pamiętam o zobowiązaniach podjętych przy chrzcie dziecka, gdy obiecywałem(-am) wychowywać je w wierze?
• (Bierzmowani) Czy pamiętam, że w bierzmowaniu zobowiązałem(-am) się świadczyć o Chrystusie?

Śluby i przyrzeczenia składane bezpośrednio Bogu omówiono w rachunku z I przykazania.

VI. Fałszywe powoływanie się na Boga i manipulacja religijna

• Czy mówiłem(-am) „Bóg mi powiedział”, „to wola Boża”, „miałem(-am) natchnienie”, żeby przeforsować własne zdanie? Pismo Święte surowo ocenia mówienie w imię Boga tego, czego On nie powiedział (por. Pwt 18,20).
• Czy straszyłem(-am) innych Bogiem, by coś na nich wymusić, np. dzieci, współmałżonka, członków wspólnoty („Pan Bóg cię za to skarze”)?
• Czy przedstawiałem(-am) Boga w fałszywy sposób: jako okrutnego tyrana albo jako kogoś, komu jest wszystko jedno?
• Czy ogłaszałem(-am), że czyjeś nieszczęście, choroba lub śmierć to „kara Boża”, osądzając w ten sposób bliźniego?
• Czy wykorzystywałem(-am) imię Boga i symbole religijne, by zdobyć pieniądze, władzę, poparcie lub przewagę w sporze?
• Czy udawałem(-am) pobożność, żeby zyskać zaufanie i wykorzystać innych?
• Czy rozpowszechniałem(-am) niepotwierdzone „objawienia”, „proroctwa” i „orędzia” jako pewne, nie licząc się z rozeznaniem Kościoła?
• (Liderzy wspólnot, katecheci, duszpasterze) Czy nie nadużywam autorytetu religijnego, utożsamiając swoje decyzje z wolą Bożą i odbierając innym wolność sumienia?

VII. Imię chrześcijańskie, patron, znak krzyża (KKK 2156–2159)

Imię i patron

• Czy znam swojego patrona i jego życie? Czy modlę się do niego i staram się go naśladować?
• Czy imieniny są dla mnie także dniem modlitwy i wdzięczności, czy wyłącznie okazją do przyjęcia?
• (Rodzice) Czy wybierając imię dla dziecka, zadbaliśmy, by nie było obce chrześcijańskiemu duchowi? Czy opowiadam dziecku o jego patronie?
• Czy szanuję imiona innych ludzi? Czy nie przekręcam ich złośliwie, nie wyśmiewam, nie nadaję obraźliwych przezwisk? Katechizm przypomina, że imię każdego człowieka jest święte, bo wyraża jego godność (KKK 2158).

Znak krzyża

• Czy żegnam się z szacunkiem, czy niedbale, „machając ręką”?
• Czy zaczynam dzień, pracę, podróż, posiłek i ważne decyzje w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego?
• Czy wstydzę się przeżegnać publicznie: przechodząc obok kościoła, przed posiłkiem w restauracji, przed egzaminem?
• Czy wykonywałem(-am) znak krzyża dla żartu lub w sposób kpiący?

VIII. Odpowiedzialność za innych i zadośćuczynienie

• Czy w moim domu imię Boże jest szanowane? Czy dzieci słyszą je ode mnie w modlitwie, czy w przekleństwach?
• Czy spokojnie i z kulturą reaguję, gdy ktoś bliski bluźni lub nadużywa imienia Bożego?
• Czy milczę ze strachu, gdy w moim towarzystwie znieważa się Boga, choć mógłbym (mogłabym) zareagować?
• Czy śmieję się z bluźnierczych żartów, żeby nie odstawać od grupy?
• (Nauczyciele, wychowawcy, przełożeni) Czy dbam o kulturę słowa w środowisku, za które odpowiadam?
• Czy po usłyszeniu bluźnierstwa modlę się w duchu wynagrodzenia?
• Jeśli publicznie zgorszyłem(-am) innych bluźnierstwem, np. w internecie, czy usunąłem(-am) te treści i, na ile to możliwe, naprawiłem(-am) zgorszenie?

IX. Pytania na drogę wzrostu

• Czy imię Jezusa jest dla mnie imieniem modlitwy? Czy wzywam je z ufnością w pokusie, lęku i cierpieniu? Pismo Święte mówi, że nie ma pod niebem innego imienia, w którym możemy być zbawieni (por. Dz 4,12).
• Czy świadomie modlę się słowami „święć się imię Twoje”?

Konkretne propozycje:

• Zamiana nawyku: gdy wyrwie ci się „Jezus Maria!”, dodaj w myślach krótki akt uwielbienia, np. „Niech będzie uwielbione Twoje święte imię” albo „Jezu, ufam Tobie”. Z czasem nawyk zamienia się w modlitwę.
• Modlitwa Jezusowa: „Panie Jezu Chryste, Synu Boży, zmiłuj się nade mną, grzesznikiem”, powtarzana spokojnie w ciągu dnia.
• Litania do Najświętszego Imienia Jezus, zwłaszcza jako modlitwa wynagradzająca.
• Święta związane z tym przykazaniem: Najświętszego Imienia Jezus (3 stycznia) i Najświętszego Imienia Maryi (12 września).
• Chrześcijańskie pozdrowienie: „Szczęść Boże”, „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus”, to proste świadectwo wiary.
• Walka z wulgaryzmami: przez tydzień zauważaj, ile razy ci się zdarzają. Świadomość to pierwszy krok do zmiany.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • śluby i przyrzeczenia składane samemu Bogu → I przykazanie;
  • niedzielna Msza Święta i świętowanie niedzieli → III przykazanie;
  • złorzeczenie połączone z nienawiścią i pragnieniem krzywdy → także V przykazanie;
  • wulgaryzmy o treści seksualnej → także VI przykazanie;
  • kłamstwo i fałszywe zeznania bez przywołania Boga → VIII przykazanie.
• Grzechy ciężkie, takie jak świadome bluźnierstwo czy krzywoprzysięstwo, wyznaj z liczbą (choćby przybliżoną) i istotnymi okolicznościami.
• Postanowienie poprawy niech będzie konkretne, np. „zamiast wykrzykiwać imię Boże, będę dodawać akt uwielbienia”.

Modlitwa wynagradzająca

Boże, przepraszam Cię za każde słowo, którym znieważyłem(-am) Twoje święte imię, i za wszystkie bluźnierstwa, które dziś na świecie wypowiadają ludzie. Niech moje usta odtąd błogosławią, a nie przeklinają. Niech będzie uwielbione Twoje imię teraz i na wieki. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie III

Rachunek sumienia z III przykazania Bożego

„Pamiętaj, abyś dzień święty święcił”por. Wj 20,8; Pwt 5,12

Co nakazuje to przykazanie? W Starym Testamencie dniem świętym był szabat, dzień odpoczynku na pamiątkę stworzenia i wyzwolenia z Egiptu. Dla chrześcijan dniem świętym jest niedziela, dzień Zmartwychwstania Chrystusa, „pierwszy dzień tygodnia” i zarazem „dzień ósmy”, zapowiedź nowego stworzenia (KKK 2174–2176). Jej sercem jest Eucharystia.

Katechizm (KKK 2168–2195) uczy, że świętowanie niedzieli obejmuje:

• udział we Mszy Świętej w niedziele i święta nakazane;
• odpoczynek od pracy i zajęć, które przeszkadzają w oddawaniu czci Bogu;
• radość, życie rodzinne, modlitwę i uczynki miłosierdzia.

Pierwsze przykazanie kościelne wyraża to krótko: w niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy Świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych.

Święta nakazane w Polsce (poza niedzielami):

• 1 stycznia: Świętej Bożej Rodzicielki Maryi;
• 6 stycznia: Objawienie Pańskie (Trzech Króli);
• Boże Ciało (czwartek);
• 15 sierpnia: Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny;
• 1 listopada: Wszystkich Świętych;
• 25 grudnia: Boże Narodzenie.

Wniebowstąpienie Pańskie i Zesłanie Ducha Świętego przypadają w Polsce w niedziele.

Obowiązek wypełnia udział we Mszy Świętej w sam dzień świąteczny albo wieczorem dnia poprzedniego (KPK 1248).

Pierwsi chrześcijanie z Abityny w Afryce Północnej, skazani na śmierć w 304 roku za zgromadzenie się na niedzielnej Eucharystii, odpowiedzieli sędziemu: „Sine dominico non possumus”, czyli „bez niedzieli nie możemy żyć”. Św. Jan Paweł II przypomniał ich świadectwo w liście Dies Domini (1998), poświęconym świętowaniu niedzieli.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu Zmartwychwstały, Ty co tydzień zapraszasz mnie na swoją Ucztę. Pokaż mi, kiedy odmawiałem(-am) Ci tego spotkania i kiedy zamieniałem(-am) Twój dzień w zwykły dzień pracy lub pustej rozrywki. Daj mi żal za grzechy i radość z każdej niedzieli przeżytej z Tobą. Amen.

I. Udział we Mszy Świętej w niedziele i święta (KKK 2180–2183)

Obowiązek uczestnictwa

• Czy z własnej winy, bez poważnego powodu, opuściłem(-am) niedzielną Mszę Świętą? Ile razy?
• Czy opuściłem(-am) Mszę w święto nakazane? Czy w ogóle pamiętam, które to dni?
• Czy opuszczam Mszę z lenistwa, dla wygody, „bo nie chciało mi się wstać”, „bo była ładna pogoda”, „bo przyjechali goście”?
• Czy opuszczam Mszę w czasie urlopu, wyjazdu, podróży czy pobytu za granicą, nie szukając nawet kościoła w okolicy?
• Czy z powodu sobotnich imprez, alkoholu lub zarwanej nocy nie byłem(-am) w stanie pójść na Mszę w niedzielę?
• Czy zakupy, sport, zawody dzieci, wycieczki, działka, praca przy domu albo spotkania towarzyskie są dla mnie ważniejsze niż Msza Święta?
• Czy chodzę na Mszę tylko „od święta”: w Boże Narodzenie, Wielkanoc, przy chrzcie, ślubie czy pogrzebie?
• Czy zastępuję udział we Mszy transmisją w telewizji, radiu lub internecie, choć mógłbym (mogłabym) pójść do kościoła?
• Czy z własnej winy spóźniam się na Mszę albo wychodzę przed jej zakończeniem? Dobrowolne opuszczenie znacznej części Mszy może oznaczać, że obowiązek nie został wypełniony. W razie wątpliwości warto zapytać spowiednika.
• Czy przyjmuję Komunię Świętą, choć opuściłem(-am) z własnej winy niedzielną Mszę i nie wyspowiadałem(-am) się z tego?

Kiedy obowiązek nie wiąże

Katechizm wymienia jako poważne powody zwalniające z obowiązku m.in. chorobę, opiekę nad niemowlętami i chorymi oraz dyspensę udzieloną przez własnego proboszcza (KKK 2181). Podobnie jest w przypadku pracy, której naprawdę nie da się pogodzić z żadną Mszą (np. służba zdrowia, służby ratunkowe), dużej odległości od kościoła bez możliwości dojazdu czy realnego zagrożenia.

• Czy uczciwie oceniam swoje powody? Czy „poważny powód” nie jest dla mnie wymówką?
• Jeśli naprawdę nie mogę być na Mszy, czy przynajmniej łączę się z Kościołem przez modlitwę, lekturę czytań, transmisję Mszy i Komunię duchową?

Uwaga o ciężarze: Katechizm uczy, że ci, którzy dobrowolnie zaniedbują niedzielną lub świąteczną Mszę bez poważnego powodu, popełniają grzech ciężki (KKK 2181). Taki grzech trzeba wyznać przed przyjęciem Komunii Świętej.

II. Jak uczestniczę we Mszy Świętej

Obecność w kościele to jeszcze nie wszystko. Sobór Watykański II zachęca do udziału świadomego, pobożnego i czynnego.

Przygotowanie

• Czy przygotowuję się do Mszy, np. czytając wcześniej niedzielne czytania?
• Czy przychodzę punktualnie, by spokojnie się wyciszyć, czy wbiegam w ostatniej chwili?
• Czy zachowuję godzinny post eucharystyczny przed Komunią Świętą (poza wodą i lekarstwami)?
• Czy dbam o strój stosowny do spotkania z Bogiem?

W czasie Mszy

• Czy jestem obecny(-a) sercem, czy tylko ciałem?
• Czy dobrowolnie podtrzymuję roztargnienia: myślę o pracy, zakupach, planach? Roztargnienia mimowolne, z którymi walczę, nie są grzechem.
• Czy korzystam z telefonu w czasie Mszy: sprawdzam wiadomości, przeglądam internet, robię zdjęcia?
• Czy rozmawiam, żartuję, przeszkadzam innym w modlitwie?
• Czy stoję przed kościołem lub w kruchcie, choć w środku jest miejsce, i właściwie nie uczestniczę we Mszy?
• Czy włączam się w liturgię: odpowiadam, śpiewam, zachowuję postawy (klękanie, stanie)? Czy tylko biernie „odstaję” swoje?
• Czy słucham Słowa Bożego i homilii z otwartym sercem, czy z nastawieniem do krytykowania?
• Czy osądzam innych uczestników Mszy, ich wygląd i zachowanie, zamiast się modlić?

Komunia Święta i zakończenie

• Czy przystępuję do Komunii Świętej godnie, w stanie łaski uświęcającej? Komunia w stanie grzechu ciężkiego to świętokradztwo (zob. I przykazanie).
• Czy przyjmuję Komunię z szacunkiem, czy rutynowo i bezmyślnie?
• Czy pozostaję choć chwilę na dziękczynieniu po Komunii?
• Czy wychodzę z kościoła zaraz po Komunii lub przed błogosławieństwem bez ważnego powodu?
• Czy w ogóle nie przystępuję do Komunii przez długi czas, choć mógłbym (mogłabym), z lenistwa lub obojętności?

Uwaga o ciężarze: spóźnienia, roztargnienia czy brak skupienia są zwykle grzechami lekkimi. Pokazują jednak, jakie miejsce zajmuje Eucharystia w moim życiu.

III. Niedziela jako dzień odpoczynku (KKK 2184–2187)

Katechizm uczy, że w niedzielę należy powstrzymać się od prac i zajęć, które przeszkadzają w oddawaniu czci Bogu, w radości dnia Pańskiego, w uczynkach miłosierdzia i we właściwym odpoczynku. Usprawiedliwieniem mogą być potrzeby rodzinne lub ważne zadania społeczne (KKK 2185).

Prace niekonieczne

• Czy wykonuję w niedzielę prace, które mogłem(-am) wykonać w inny dzień: wielkie sprzątanie, pranie, prasowanie, remonty, prace budowlane, mycie samochodu, ciężkie prace w ogrodzie czy na działce?
• Czy pracuję zarobkowo w niedzielę bez prawdziwej konieczności, tylko dla dodatkowego zysku?
• Czy zamieniam niedzielę w dzień nadrabiania zaległości zawodowych: odpisuję na maile, przygotowuję raporty, jestem „pod telefonem” dla pracy?
• (Uczniowie i studenci) Czy odkładam naukę na niedzielę z lenistwa w tygodniu, choć mógłbym (mogłabym) zaplanować ją inaczej?
• Czy robię w niedzielę zakupy bez potrzeby, przyczyniając się do tego, że inni muszą pracować?

Przygotowanie posiłku, opieka nad dziećmi i chorymi, czynności konieczne w gospodarstwie (np. przy zwierzętach) i drobne prace domowe nie są grzechem. Nie jest nim też zajęcie, które jest dla kogoś prawdziwym odpoczynkiem i radością, np. majsterkowanie czy praca w ogrodzie jako hobby, o ile nie zabiera czasu dla Boga i rodziny.

Odpowiedzialność wobec innych

• (Pracodawcy, przełożeni) Czy bez konieczności każę pracownikom pracować w niedzielę? Czy zapewniam im czas na Mszę Świętą i odpoczynek?
• Czy wymagam od domowników, by niedziela była dniem sprzątania i obowiązków, zamiast wspólnego świętowania?
• Czy zakłócam innym niedzielny odpoczynek, np. głośnym remontem czy hałaśliwymi pracami?
• Czy pamiętam o tych, którzy z konieczności pracują w niedzielę (lekarze, pielęgniarki, policjanci, kierowcy), i modlę się za nich?

Uwaga o ciężarze: praca niekonieczna w niedzielę może być grzechem ciężkim, gdy jest długotrwała i poważna, uniemożliwia świętowanie lub gorszy innych. Drobne czynności są zwykle sprawą lekką albo w ogóle nie są grzechem.

IV. Niedziela jako dzień Boga, rodziny, miłosierdzia i radości

Niedziela to nie tylko „godzina w kościele” i nie tylko „dzień wolny”. To dzień, który w całości należy do Pana.

Dzień Boga

• Czy poza Mszą Świętą znajduję w niedzielę czas na modlitwę, lekturę Pisma Świętego lub książki religijnej?
• Czy korzystam z dawnych polskich zwyczajów, takich jak nieszpory, Gorzkie Żale w Wielkim Poście, nabożeństwa majowe, czerwcowe, różańcowe czy adoracja?
• Czy po Mszy zapominam o Bogu na resztę dnia?

Dzień rodziny

• Czy niedziela jest dla mojej rodziny czasem bycia razem: wspólnego posiłku, rozmowy, spaceru, zabawy?
• Czy każdy z domowników spędza niedzielę „osobno”, z telefonem, komputerem lub telewizorem?
• Czy odwiedzam rodziców, dziadków, krewnych, zwłaszcza samotnych?

Dzień miłosierdzia

• Czy w niedzielę pamiętam o chorych, starszych, samotnych? Czy kogoś odwiedzam, dzwonię, pomagam?
• Czy chorzy i starsi członkowie mojej rodziny mają możliwość przyjęcia Komunii w domu? Czy zgłosiłem(-am) ich do parafii?
• Czy znajduję czas na dobry uczynek, na który w tygodniu brakuje mi sił?

Dzień radości i prawdziwego odpoczynku

• Czy przeżywam niedzielę z radością, czy jako dzień nudy, rozdrażnienia, kłótni?
• Czy mój odpoczynek naprawdę odnawia ducha i ciało, czy jest tylko „zabijaniem czasu” przed ekranem?
• Czy niedzielne rozrywki prowadzą mnie do grzechu: pijaństwa, rozpusty, przemocy, hazardu? Katechizm przestrzega przed nadużyciami i przemocą, które czasem towarzyszą masowym rozrywkom (KKK 2187).
• Czy zamieniam niedzielę w dzień konsumpcji: centrów handlowych, zakupów internetowych, „nadrabiania” przyjemności?

V. Odpowiedzialność za wiarę innych

• (Rodzice) Czy zabieram dzieci na Mszę Świętą i uczę je, jak w niej uczestniczyć? Czy przygotowuję je do niedzieli, wyjaśniam czytania, odpowiadam na pytania?
• (Rodzice starszych dzieci) Czy interesuję się tym, czy moje nastoletnie dzieci chodzą na Mszę? Czy zachęcam je przykładem, a nie tylko nakazem?
• Czy pozwalam, by zajęcia dzieci (treningi, zawody, korepetycje) regularnie wypierały niedzielną Mszę?
• Czy jestem przykładem dla innych, czy moje zaniedbania niedzieli są dla nich zgorszeniem i usprawiedliwieniem?
• Czy wyśmiewam lub zniechęcam innych do chodzenia do kościoła?
• Czy pomagam w dotarciu na Mszę tym, którzy sami nie mogą: starszym, niepełnosprawnym, osobom bez samochodu?

VI. Rok liturgiczny i święta

• Czy przeżywam okresy liturgiczne, takie jak Adwent, Boże Narodzenie, Wielki Post i Wielkanoc, czy są dla mnie tylko okazją do świątecznych zakupów i spotkań?
• Czy uczestniczę w Triduum Paschalnym: liturgii Wielkiego Czwartku, Wielkiego Piątku i Wigilii Paschalnej? To serce całego roku liturgicznego.
• Czy korzystam z rorat, rekolekcji adwentowych i wielkopostnych?
• Czy świętuję uroczystości po chrześcijańsku, czy tylko świecko?
• Czy pamiętam o świętach Pańskich i maryjnych, które nie są nakazane, ale mogą być okazją do pogłębienia wiary?

VII. Pytania na drogę wzrostu

• Czy niedziela jest dla mnie spotkaniem z żywym Chrystusem, czy obowiązkiem do „odbębnienia”?
• Czy tęsknię za Eucharystią? Czy rozumiem, co naprawdę dzieje się na ołtarzu?

Konkretne propozycje:

• Przeczytaj czytania niedzielne w sobotę wieczorem, choćby samą Ewangelię. Msza stanie się zupełnie innym przeżyciem.
• Przyjdź 10 minut wcześniej, by się wyciszyć, i zostań chwilę po Mszy na dziękczynieniu.
• Wyłącz telefon na czas Mszy, a może i na część niedzieli.
• Zaplanuj prace domowe tak, by niedziela była od nich wolna.
• Wprowadź rodzinny zwyczaj: wspólny niedzielny obiad bez ekranów, spacer, odwiedziny u dziadków.
• Raz w miesiącu zrób niedzielny dobry uczynek: odwiedź kogoś samotnego, zadzwoń do kogoś, kto czeka na kontakt.
• Sięgnij po list Dies Domini Jana Pawła II, który pięknie pokazuje sens niedzieli.
• Gdy jesteś w podróży, sprawdź wcześniej godziny Mszy w miejscu pobytu.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • Komunia Święta w stanie grzechu ciężkiego i świętokradztwo → I przykazanie;
  • post i wstrzemięźliwość w dni pokuty, coroczna spowiedź, Komunia wielkanocna, troska o potrzeby Kościoła → przykazania kościelne;
  • pijaństwo i przemoc przy niedzielnych rozrywkach → także V przykazanie.
• Opuszczone Msze z własnej winy wyznaj z liczbą, choćby przybliżoną (np. „przez trzy miesiące nie chodziłem na Mszę”).
• Postanowienie poprawy niech będzie konkretne, np. „w każdą niedzielę będę na Mszy o 10:00 i wcześniej przeczytam Ewangelię”.

Modlitwa na zakończenie

Panie Jezu, przepraszam Cię za każdą niedzielę, w której nie było dla Ciebie miejsca. Dziękuję, że mimo moich zaniedbań wciąż zapraszasz mnie na swoją Ucztę. Spraw, by każda niedziela była dla mnie małą Wielkanocą, dniem spotkania z Tobą, odpoczynku, radości i miłości bliźniego. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie IV

Rachunek sumienia z IV przykazania Bożego

„Czcij ojca swego i matkę swoją”por. Wj 20,12; Pwt 5,16

Co nakazuje to przykazanie? Otwiera ono drugą tablicę Dekalogu, czyli przykazania dotyczące miłości bliźniego. Zaczyna się od tych, którzy są nam najbliżsi: od rodziny. Św. Paweł nazywa je „pierwszym przykazaniem z obietnicą”, bo Bóg łączy z nim błogosławieństwo i długie życie (por. Ef 6,2–3).

Katechizm (KKK 2196–2257) uczy, że IV przykazanie:

• dotyczy relacji w rodzinie: dzieci wobec rodziców, rodziców wobec dzieci, rodzeństwa, dziadków, dalszych krewnych;
• obejmuje wszystkie relacje, w których ktoś sprawuje prawowitą władzę: uczniów i nauczycieli, pracowników i przełożonych, obywateli i ojczyznę oraz tych, którzy nią rządzą (KKK 2199);
• mówi nie tylko o obowiązkach podwładnych, ale także o obowiązkach tych, którzy mają władzę: rodziców, wychowawców, przełożonych, rządzących.

Rodzina chrześcijańska jest według Katechizmu „Kościołem domowym” (KKK 2204), pierwszą szkołą wiary, miłości i przebaczenia.

Zanim zaczniesz

Nie każda część dotyczy każdego. Zatrzymaj się nad tymi rolami, które pełnisz: dziecka, rodzica, rodzeństwa, małżonka, pracownika, przełożonego, obywatela.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Boże, nasz Ojcze, od którego bierze swoje imię wszelkie ojcostwo na ziemi, pokaż mi, w czym zawiodłem(-am) moich bliskich i tych, z którymi łączy mnie odpowiedzialność. Ucz mnie kochać tak, jak kochała Święta Rodzina z Nazaretu: cierpliwie, wiernie i z przebaczeniem. Amen.

I. Dzieci wobec rodziców (KKK 2214–2220)

Katechizm wymienia trzy postawy dzieci wobec rodziców: szacunek, wdzięczność i posłuszeństwo (to ostatnie dotyczy zwłaszcza dzieci, które mieszkają z rodzicami). Dorosłe dzieci mają ponadto obowiązek wspierać rodziców w starości, chorobie, samotności i biedzie (KKK 2218).

Dzieci małoletnie i mieszkające z rodzicami

• Czy jestem posłuszny(-a) rodzicom w tym, co słuszne? Czy robię, o co proszą, czy udaję, że nie słyszę, i zwlekam w nieskończoność?
• Czy odpowiadam rodzicom opryskliwie, krzyczę na nich, trzaskam drzwiami, przewracam oczami, obrażam się?
• Czy używałem(-am) wobec rodziców wulgarnych słów, wyzwisk, gestów pogardy?
• Czy okłamuję rodziców: gdzie byłem(-am), z kim, co robiłem(-am), jakie mam oceny?
• Czy robię za plecami rodziców to, czego wyraźnie zabronili dla mojego dobra (np. alkohol, używki, niebezpieczne znajomości, treści w internecie)?
• Czy pomagam w domu, czy uważam, że obowiązki domowe mnie nie dotyczą?
• Czy sumiennie się uczę? Rodzice często ponoszą za to wiele ofiar.
• Czy wyśmiewam rodziców przed kolegami, wstydzę się ich, mówię o nich z pogardą, także w internecie?
• Czy wymuszam na rodzicach pieniądze, rzeczy, zgody, szantażując ich emocjonalnie?
• Czy jestem wdzięczny(-a) za to, co dla mnie robią, czy traktuję wszystko jako coś, co mi się po prostu należy?
• Czy modlę się za rodziców?

Posłuszeństwo ma granicę. Jeśli rodzice nakazują coś, co jest grzechem, nie wolno ich słuchać, bo „trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi” (Dz 5,29; KKK 2217).

Dorosłe dzieci

• Czy szanuję rodziców, choć jestem już dorosły(-a) i samodzielny(-a)? Czy traktuję ich z wyższością, lekceważę ich zdanie, ośmieszam ich poglądy?
• Czy utrzymuję z rodzicami kontakt: dzwonię, odwiedzam, interesuję się ich życiem? Czy przypominam sobie o nich tylko wtedy, gdy czegoś potrzebuję?
• Czy jestem cierpliwy(-a) wobec ich starości, słabości, powtarzania się, chorób, zmian charakteru? Pismo Święte zachęca, by być wyrozumiałym dla ojca nawet wtedy, gdy słabnie jego umysł (por. Syr 3,12–13).
• Czy pomagam rodzicom w potrzebie: materialnie, praktycznie (zakupy, lekarz, urzędy), duchowo?
• Czy zostawiłem(-am) rodziców samych w chorobie, samotności lub biedzie, choć mogłem(-am) pomóc?
• Czy, jeśli rodzice potrzebują stałej opieki, szukam dla nich najlepszego rozwiązania z miłością? Umieszczenie rodzica w domu opieki, gdy jest to konieczne dla jego dobra, nie jest grzechem. Grzechem jest porzucenie, zapomnienie i brak troski.
• Czy dbam, by rodzice w chorobie i przed śmiercią mieli dostęp do sakramentów (spowiedź, Komunia, namaszczenie chorych)?
• Czy wykorzystuję rodziców: finansowo, jako darmową opiekę do dzieci, nie licząc się z ich siłami?
• Czy myślę o rodzicach głównie w kontekście spadku?
• Czy zachowuję szacunek wobec rodziców w obecności współmałżonka i własnych dzieci, czy pozwalam, by ich lekceważono?
• Czy przebaczyłem(-am) rodzicom ich błędy, czy wciąż noszę w sercu żal, pretensje, chęć odegrania się?

Zmarli rodzice

• Czy modlę się za zmarłych rodziców i zamawiam za nich Msze Święte?
• Czy dbam o ich groby i pamięć o nich?
• Czy szanuję ich ostatnią wolę, o ile jest słuszna?
• Czy mówię o nich z szacunkiem, czy wciąż z goryczą?

Ważna uwaga duszpasterska: czcić rodziców nie znaczy udawać, że krzywda nie istniała, ani tolerować przemocy. Jeśli doświadczyłeś(-aś) od rodziców przemocy fizycznej, psychicznej, seksualnej lub poważnego zaniedbania, masz prawo chronić siebie i swoich bliskich, ograniczyć kontakt i postawić granice. To nie jest grzech. Przebaczenie to proces i nie oznacza powrotu do sytuacji zagrożenia. Warto porozmawiać o tym ze spowiednikiem, a często także z psychoterapeutą.

Jeśli przemoc dzieje się teraz, możesz zadzwonić do „Niebieskiej Linii” (800 120 002). Dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112.

Uwaga o ciężarze: nienawiść do rodziców, złorzeczenie im, bicie ich, poważne znieważanie oraz porzucenie ich w ciężkiej potrzebie są materią ciężką. Drobne nieposłuszeństwo, chwilowe zniecierpliwienie czy opryskliwość są zwykle grzechami lekkimi.

II. Rodzeństwo i dalsza rodzina (KKK 2219–2220)

Rodzeństwo

• Czy żyję w zgodzie z rodzeństwem, czy kłócę się, dokuczam, wyśmiewam, biję?
• Czy zazdroszczę rodzeństwu: uwagi rodziców, sukcesów, majątku?
• Czy obgaduję rodzeństwo przed rodzicami i innymi, donoszę, skarżę, by im zaszkodzić?
• Czy pomagam młodszemu rodzeństwu, daję mu dobry przykład?
• Czy dzielę się z rodzeństwem obowiązkiem opieki nad starszymi rodzicami, czy zrzucam wszystko na jedną osobę?
• Czy z powodu spadku, pieniędzy, dawnych urazów nie rozmawiam z bratem lub siostrą od lat? Czy zrobiłem(-am) cokolwiek, by się pojednać?

Dziadkowie, teściowie, inni krewni

• Czy szanuję dziadków, odwiedzam ich, dziękuję za ich miłość i za wiarę, którą mi przekazali? Katechizm zachęca do wdzięczności wobec tych, od których otrzymaliśmy dar wiary (KKK 2220).
• Czy szanuję teściów, choć nie zawsze się z nimi zgadzam? Czy nie podburzam współmałżonka przeciwko jego rodzicom?
• (Teściowie) Czy szanuję samodzielność małżeństwa moich dzieci i nie wtrącam się nadmiernie w ich życie?
• (W rodzinach patchworkowych) Czy z szacunkiem i dobrocią traktuję ojczyma, macochę, przybrane rodzeństwo? Czy jako ojczym lub macocha kocham dzieci współmałżonka i nie robię różnic?
• Czy pamiętam o samotnych krewnych: ciotkach, wujkach, kuzynach w potrzebie?

III. Rodzice wobec dzieci (KKK 2221–2233)

Katechizm uczy, że rodzice są pierwszymi i głównymi wychowawcami swoich dzieci. Ich dom powinien być miejscem czułości, przebaczenia, szacunku, wierności i bezinteresownej służby (KKK 2223). Św. Paweł przestrzega: „Ojcowie, nie pobudzajcie do gniewu waszych dzieci” (Ef 6,4).

Miłość i atmosfera domu

• Czy okazuję dzieciom miłość: czułość, pochwałę, zainteresowanie, czas?
• Czy znajduję czas na rozmowę z dziećmi, czy zawsze jestem „zajęty(-a)”: praca, telefon, telewizor?
• Czy znam świat moich dzieci: ich przyjaciół, troski, radości, zainteresowania?
• Czy w domu panuje atmosfera spokoju i bezpieczeństwa, czy ciągłych kłótni, krzyku, napięcia?
• Czy faworyzuję jedno dziecko kosztem innych?
• Czy porównuję dzieci ze sobą lub z innymi, ośmieszam je, zawstydzam, mówię, że są do niczego?
• Czy przyznaję się przed dziećmi do błędu i potrafię je przeprosić?

Wychowanie religijne i moralne

• Czy zadbałem(-am) o chrzest dziecka, przygotowanie do Pierwszej Komunii i bierzmowania? Czy były to dla mnie wydarzenia duchowe, czy głównie rodzinne uroczystości?
• Czy modlę się z dziećmi i za dzieci?
• Czy uczę dzieci wiary słowem i przykładem? Czy rozmawiam z nimi o Bogu? Czy chodzimy razem na Mszę Świętą?
• Czy uczę dzieci odróżniać dobro od zła, uczciwości, prawdomówności, szacunku dla innych, pracowitości, odpowiedzialności?
• Czy uczę je przebaczać i prosić o przebaczenie?
• Czy wychowuję dzieci do czystości i odpowiedzialnej miłości, dostosowując rozmowy do ich wieku?
• Czy wybierając szkołę i zajęcia, biorę pod uwagę także dobro duchowe i moralne dziecka (KKK 2229)?

Przykład

• Czy moje życie jest dla dzieci dobrym przykładem, czy mówię jedno, a robię drugie?
• Czy dzieci widzą mnie pijanego(-ą), słyszą ode mnie wulgaryzmy, kłamstwa, obmowę, pogardę wobec innych?
• Czy uczę dzieci nieuczciwości, np. każąc im kłamać, że mnie nie ma w domu?

Dyscyplina bez przemocy

• Czy wymagam od dzieci posłuszeństwa i obowiązków stosownie do ich wieku, czy pozwalam na wszystko dla świętego spokoju?
• Czy karzę dzieci sprawiedliwie i z miłością, czy w gniewie, nieproporcjonalnie, dla wyładowania własnych emocji?
• Czy stosuję wobec dzieci przemoc fizyczną (bicie, szarpanie) lub psychiczną (zastraszanie, poniżanie, groźby, ciche dni, szantaż emocjonalny)?
• Czy wyładowuję na dzieciach własne frustracje z pracy, małżeństwa, życia?

Troska i ochrona

• Czy zapewniam dzieciom to, czego potrzebują: jedzenie, ubranie, opiekę zdrowotną, warunki do nauki?
• Czy nie zaniedbuję dzieci z powodu pracy, kariery, rozrywek, nałogów?
• Czy wiem, co dzieci robią w internecie, jakie treści oglądają, z kim się kontaktują? Czy chronię je przed pornografią, przemocą i niebezpiecznymi znajomościami?
• Czy nie zastępuję obecności i rozmowy telefonem lub tabletem „dla świętego spokoju”?
• Czy chronię dzieci przed złymi wpływami i ludźmi, którzy mogą je skrzywdzić?

Szacunek dla wolności dorosłych dzieci

• Czy szanuję prawo dorosłych dzieci do wyboru zawodu, stanu życia, współmałżonka (KKK 2230)? Czy wywieram na nie nadmierną presję?
• Czy przyjąłbym (przyjęłabym) z radością powołanie dziecka do kapłaństwa lub życia zakonnego? Czy zniechęcałem(-am) je do tego?
• Czy wtrącam się w małżeństwo i wychowanie wnuków, nie licząc się ze zdaniem dorosłych dzieci?
• Czy kontroluję dorosłe dzieci pieniędzmi, poczuciem winy, szantażem emocjonalnym?
• Czy, gdy dziecko odeszło od wiary lub żyje niezgodnie z Ewangelią, modlę się za nie i kocham je, nie zrywając więzi i nie rezygnując z prawdy?

Rodzice razem, także po rozstaniu

• Czy współpracuję ze współmałżonkiem w wychowaniu? Czy nie podważam jego autorytetu przed dziećmi?
• Czy wciągam dzieci w konflikty małżeńskie, robię z nich powierników, posłańców lub sędziów?
• (Rodzice rozwiedzeni lub w separacji) Czy pozwalam dzieciom kochać drugiego rodzica? Czy nie nastawiam ich przeciwko niemu, nie utrudniam kontaktów bez poważnego powodu?
• Czy wywiązuję się z obowiązków wobec dzieci, które nie mieszkają ze mną: kontaktu, troski, alimentów?

Uwaga o ciężarze: poważne zaniedbanie dzieci, przemoc wobec nich, porzucenie, wychowanie ich do zła czy rażący brak troski o ich wiarę są materią ciężką. Drobne niecierpliwości i błędy wychowawcze są zwykle grzechami lekkimi, o ile nie są stałą postawą.

IV. Szkoła, praca, Kościół (KKK 2199)

Uczniowie i studenci

• Czy szanuję nauczycieli i wykładowców, nawet gdy ich nie lubię?
• Czy wyśmiewam ich, obrażam, nagrywam i publikuję ośmieszające treści, przeszkadzam w lekcjach?
• Czy jestem uczciwy(-a) w nauce, czy ściągam, kłamię, fałszuję usprawiedliwienia?

Nauczyciele i wychowawcy

• Czy traktuję uczniów sprawiedliwie, bez faworyzowania i uprzedzeń?
• Czy szanuję ich godność, nie poniżam, nie ośmieszam?
• Czy sumiennie przygotowuję się do zajęć? Czy dbam nie tylko o wiedzę, ale i o wychowanie?
• Czy jestem dla młodych dobrym przykładem?

Pracownicy

• Czy z szacunkiem odnoszę się do przełożonych, nawet gdy się z nimi nie zgadzam?
• Czy sumiennie wypełniam polecenia, o ile nie są sprzeczne z sumieniem?
• Czy obmawiam przełożonych, podważam ich autorytet, sabotuję ich decyzje?

Przełożeni, pracodawcy, osoby kierujące innymi

• Czy traktuję podwładnych z szacunkiem, czy poniżam ich, krzyczę, mobbinguję?
• Czy jestem sprawiedliwy(-a) w ocenach, awansach, wymaganiach?
• Czy dbam o dobro ludzi, za których odpowiadam, czy traktuję ich wyłącznie jako narzędzia do osiągania wyników?
• Czy pamiętam, że władza jest służbą, a nie przywilejem?

Kwestie sprawiedliwej płacy i uczciwej pracy należą przede wszystkim do VII przykazania.

Kościół

• Czy z szacunkiem odnoszę się do pasterzy Kościoła: papieża, biskupów, kapłanów? Czy potrafię ich krytykować, gdy trzeba, w duchu prawdy i miłości, a nie pogardy?
• Czy modlę się za kapłanów, zwłaszcza za swojego proboszcza i spowiednika?
• Czy jestem wdzięczny(-a) katechetom, kapłanom i osobom, które pomogły mi w wierze?

V. Ojczyzna i społeczeństwo (KKK 2234–2246)

Obowiązki obywateli

Katechizm uczy, że miłość ojczyzny i służba jej wypływają z wdzięczności i miłości (KKK 2239). Współodpowiedzialność za dobro wspólne wymaga m.in. płacenia podatków, korzystania z prawa wyborczego i obrony kraju (KKK 2240).

• Czy kocham swoją ojczyznę, znam jej historię, szanuję jej symbole, kulturę i tradycje?
• Czy przestrzegam sprawiedliwego prawa, np. przepisów drogowych, podatkowych, budowlanych, czy uważam, że mnie nie dotyczą?
• Czy uczciwie płacę podatki i nie wyłudzam świadczeń?
• Czy biorę udział w wyborach, kierując się sumieniem uformowanym przez wiarę i troską o dobro wspólne?
• Czy angażuję się na miarę swoich możliwości w życie społeczności lokalnej, parafii, wspólnoty?
• Czy szanuję mienie publiczne, czy niszczę je i zaśmiecam?
• Czy modlę się za ojczyznę i za tych, którzy nią rządzą, niezależnie od tego, czy na nich głosowałem(-am)?

Kultura sporu publicznego

• Czy wypowiadając się o politykach i władzy, zachowuję szacunek dla osób, nawet gdy ostro krytykuję ich decyzje?
• Czy szerzę nienawiść, pogardę, obelgi wobec ludzi o innych poglądach politycznych, także w internecie?
• Czy spory polityczne dzielą moją rodzinę? Czy przez nie zerwałem(-am) relacje z bliskimi lub ich obrażam?
• Czy powtarzam niesprawdzone informacje i plotki o osobach publicznych?

Sprzeciw sumienia

• Czy wiem, że obywatel nie może wypełniać poleceń władzy sprzecznych z prawem moralnym, prawami człowieka czy Ewangelią (KKK 2242)? Czy w takiej sytuacji miałem(-am) odwagę odmówić?
• Czy dla wygody lub kariery uczestniczyłem(-am) w czymś niegodziwym, tłumacząc się, że „takie było polecenie”?

Przybysze i emigranci

• Czy odnoszę się do cudzoziemców i imigrantów z szacunkiem należnym każdemu człowiekowi? Katechizm mówi zarówno o obowiązku gościnności na miarę możliwości, jak i o obowiązku przybyszów szanowania prawa i dziedzictwa kraju, który ich przyjmuje (KKK 2241).
• (Jeśli mieszkam za granicą) Czy szanuję prawo i kulturę kraju, w którym żyję? Czy pamiętam o swoich korzeniach, języku, wierze, rodzinie w Polsce?

Sprawujący władzę

Dotyczy osób na stanowiskach państwowych, samorządowych, urzędniczych, w służbach i instytucjach.

• Czy traktuję władzę jako służbę dobru wspólnemu, a nie sposób na zysk, prestiż czy korzyści dla „swoich”?
• Czy szanuję godność i prawa ludzi, którym służę, zwłaszcza najsłabszych?
• Czy jestem sprawiedliwy(-a), bezstronny(-a), uczciwy(-a), wolny(-a) od korupcji i nepotyzmu?
• Czy stanowiąc lub stosując prawo, kieruję się sumieniem i prawem moralnym?
• Czy jako urzędnik traktuję petentów z szacunkiem i cierpliwością?

VI. Pytania na drogę wzrostu

• Czy mój dom jest „Kościołem domowym”, miejscem modlitwy, miłości i przebaczenia?
• Komu w mojej rodzinie powinienem (powinnam) dziś podziękować? Kogo przeprosić? Z kim się pojednać?

Konkretne propozycje:

• Zadzwoń lub odwiedź rodziców w tym tygodniu, bez okazji, tylko po to, by z nimi pobyć.
• Wprowadź wspólną modlitwę rodzinną, choćby krótką, przed snem lub przy posiłku.
• Zrób pierwszy krok do pojednania z kimś z rodziny, z kim nie rozmawiasz. Wystarczy wiadomość lub telefon.
• Poświęć każdemu dziecku czas sam na sam, choćby 15 minut, bez telefonu.
• Pomódl się za zmarłych z rodziny, zamów Mszę Świętą, odwiedź ich groby.
• Zawierz swoją rodzinę Świętej Rodzinie z Nazaretu.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • chrzest i religijne wychowanie dzieci jako sprawa wiary → także I przykazanie;
  • świętowanie niedzieli z rodziną → III przykazanie;
  • przemoc fizyczna, nienawiść, gniew, eutanazja → V przykazanie;
  • wierność małżeńska i czystość → VI przykazanie;
  • spadki, alimenty, podatki, sprawiedliwa płaca → VII przykazanie;
  • obmowa, kłamstwo, oszczerstwo → VIII przykazanie.
• Grzechy ciężkie wyznaj z liczbą (choćby przybliżoną) i okolicznościami, np. wobec kogo.
• Postanowienie poprawy niech będzie konkretne, np. „raz w tygodniu zadzwonię do mamy” albo „nie będę krzyczeć na dzieci, a gdy się zdarzy, przeproszę”.

Modlitwa za rodzinę

Jezu, Maryjo i Józefie, Święta Rodzino z Nazaretu, polecam Wam moich rodziców, żyjących i zmarłych, moje rodzeństwo, mojego współmałżonka i moje dzieci. Przepraszam za każdą ranę, którą im zadałem(-am). Uczcie nas cierpliwości, przebaczenia i wierności. Niech w naszym domu mieszka Bóg. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie V

Rachunek sumienia z V przykazania Bożego

„Nie zabijaj”por. Wj 20,13; Pwt 5,17

Co nakazuje to przykazanie? Katechizm uczy, że życie ludzkie jest święte, bo od początku jest owocem stwórczego działania Boga i pozostaje z Nim w szczególnej więzi. Tylko Bóg jest Panem życia od jego początku aż do kresu (KKK 2258).

Jezus pogłębia to przykazanie. Zakazuje nie tylko zabójstwa, ale także gniewu, nienawiści i pogardy: „Każdy, kto się gniewa na swego brata, podlega sądowi” (Mt 5,22).

Katechizm (KKK 2258–2330) obejmuje tym przykazaniem:

• życie bliźniego: zabójstwo, przemoc, narażanie na niebezpieczeństwo, odmowę pomocy;
• życie własne: samobójstwo, troskę o zdrowie, nałogi;
• życie od poczęcia do naturalnej śmierci: aborcję, eutanazję, szacunek dla chorych i umierających;
• godność i integralność człowieka: przemoc fizyczną i psychiczną, porwania, tortury;
• życie duchowe innych: zgorszenie, czyli prowadzenie innych do grzechu;
• pokój: gniew, nienawiść, zemstę, wojnę;
• szacunek dla zmarłych.

Zanim zaczniesz

W tym przykazaniu szczególnie ważne jest, że lęk, przymus, choroba psychiczna, uzależnienie czy skrajne cierpienie mogą znacznie zmniejszać odpowiedzialność moralną. Nie ocenia to czynu jako dobrego, ale zmienia ocenę winy. Spowiednik pomoże to rozeznać.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Boże, Dawco życia, Ty stworzyłeś każdego człowieka na swój obraz. Pokaż mi, kiedy raniłem(-am) życie, zdrowie i godność innych lub moje własne: czynem, słowem, myślą lub zaniedbaniem. Uzdrów moje serce z gniewu i nienawiści i daj mi szczery żal. Amen.

I. Życie i zdrowie bliźniego (KKK 2259–2269)

Zabójstwo i przemoc

• Czy pozbawiłem(-am) kogoś życia albo przyczyniłem(-am) się do czyjejś śmierci?
• Czy pobiłem(-am) kogoś, zraniłem(-am), okaleczyłem(-am)?
• Czy brałem(-am) udział w bójkach, napadach, porachunkach? Czy prowokowałem(-am) do nich?
• Czy stosowałem(-am) przemoc wobec najbliższych: współmałżonka, dzieci, rodziców, osób starszych?
• Czy znęcałem(-am) się nad kimś słabszym, zależnym ode mnie?
• Czy groziłem(-am) komuś śmiercią lub pobiciem?
• Czy pragnąłem(-am) czyjejś śmierci, planowałem(-am) zemstę, cieszyłem(-am) się z czyjegoś nieszczęścia?

Narażanie życia innych

Katechizm mówi wprost, że ciężkiej winy dopuszczają się ci, którzy przez pijaństwo lub upodobanie do szybkości narażają na niebezpieczeństwo bezpieczeństwo innych i własne na drogach, na morzu czy w powietrzu (KKK 2290).

• Czy prowadziłem(-am) samochód lub inny pojazd po alkoholu, narkotykach albo lekach, które upośledzają sprawność?
• Czy przekraczam prędkość, wyprzedzam brawurowo, łamię przepisy w sposób zagrażający innym?
• Czy używam telefonu podczas jazdy: piszę wiadomości, przeglądam internet?
• Czy prowadzę skrajnie zmęczony(-a), wiedząc, że mogę zasnąć?
• Czy pozwoliłem(-am) komuś pijanemu prowadzić, choć mogłem(-am) go powstrzymać?
• Czy narażałem(-am) innych na niebezpieczeństwo przez lekkomyślność: w pracy, przy maszynach, z bronią, z ogniem, w sporcie?
• (Pracodawcy, przełożeni) Czy dbam o bezpieczeństwo pracowników? Czy nie każę im pracować w warunkach zagrażających zdrowiu i życiu, aby zaoszczędzić?

Odmowa pomocy

Katechizm uczy, że prawo moralne zakazuje odmowy pomocy osobie znajdującej się w niebezpieczeństwie (KKK 2269).

• Czy przeszedłem(-am) obojętnie obok kogoś, kto potrzebował pomocy: rannego, nieprzytomnego, zamarzającego, ofiary przemocy?
• Czy nie wezwałem(-am) pomocy, gdy było to konieczne, bo „nie chciałem(-am) się mieszać”?
• Czy uciekłem(-am) z miejsca wypadku?
• Czy milczałem(-am), wiedząc, że ktoś (np. dziecko w sąsiedztwie) jest krzywdzony?

Obrona konieczna: Katechizm uczy, że prawowita obrona własnego życia i życia innych nie jest grzechem, nawet jeśli napastnik zostanie przy tym ciężko zraniony. Trzeba jednak użyć siły nie większej, niż to konieczne (KKK 2263–2265). Nie jest też grzechem nieumyślne spowodowanie czyjejś śmierci lub krzywdy w wypadku, jeśli nie było w tym winy, np. lekkomyślności czy zaniedbania.

Uwaga o ciężarze: zabójstwo, ciężkie pobicie, przemoc domowa, prowadzenie pojazdu po alkoholu i poważne narażanie życia innych są materią ciężką.

Jeśli jesteś ofiarą przemocy domowej, możesz zadzwonić do „Niebieskiej Linii” (800 120 002). W sytuacji zagrożenia dzwoń pod 112.

II. Własne życie i zdrowie (KKK 2280–2291)

Katechizm uczy, że jesteśmy zarządcami, a nie właścicielami życia, które Bóg nam powierzył (KKK 2280). Troska o zdrowie jest obowiązkiem. Kościół przestrzega jednak także przed przeciwną skrajnością, czyli kultem ciała (KKK 2289).

Myśli samobójcze, próby, samookaleczenia

• Czy targnąłem(-am) się na własne życie?
• Czy dobrowolnie i świadomie pielęgnowałem(-am) zamiar odebrania sobie życia?
• Czy celowo robiłem(-am) sobie krzywdę?

To bardzo ważne: jeśli zmagasz się z myślami samobójczymi albo robisz sobie krzywdę, wiedz, że same myśli, które przychodzą w cierpieniu, nie są grzechem. Są sygnałem, że potrzebujesz pomocy i że nie powinieneś (nie powinnaś) zostawać z tym sam(a). Samookaleczanie się to najczęściej wyraz ogromnego bólu, a nie „złej woli”.

Katechizm uczy, że ciężkie zaburzenia psychiczne, udręka lub poważna obawa przed cierpieniem mogą zmniejszać odpowiedzialność osoby, która targnęła się na swoje życie (KKK 2282). Kościół modli się też z nadzieją za tych, którzy odebrali sobie życie (KKK 2283).

Proszę, porozmawiaj z kimś już teraz:

• 800 70 2222: Centrum Wsparcia dla osób w kryzysie psychicznym (całodobowo, bezpłatnie);
• 116 123: telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym;
• 116 111: telefon zaufania dla dzieci i młodzieży;
• 112: w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia.

Warto też porozmawiać z lekarzem, psychologiem, psychiatrą i spowiednikiem.

Troska o zdrowie

• Czy dbam o zdrowie w rozsądny sposób: sen, odżywianie, ruch, badania, leczenie?
• Czy lekceważę poważne objawy i unikam lekarza z lenistwa lub lęku, narażając zdrowie i życie?
• Czy niszczę zdrowie przepracowaniem, chronicznym brakiem snu, ciągłym stresem, którego mógłbym (mogłabym) uniknąć?
• Czy niszczę zdrowie przez obżarstwo albo przez skrajne odchudzanie i głodzenie się? Zaburzenia odżywiania są chorobą, która wymaga leczenia, a nie tylko spowiedzi. Odpowiedzialność moralna bywa wtedy znacznie ograniczona.
• Czy podejmuję niepotrzebne, brawurowe ryzyko dla adrenaliny, popisu czy „wyzwań” w internecie?
• Czy przesadnie skupiam się na ciele, wyglądzie, sylwetce i sprawności, podporządkowując im wszystko (kult ciała)?
• Czy stosuję środki dopingujące lub niebezpieczne preparaty dla lepszego wyglądu czy wyników?

Nałogi i używki (KKK 2290–2291)

• Czy upijam się? Świadome i dobrowolne upicie się do utraty świadomości jest materią ciężką.
• Czy nadużywam alkoholu regularnie, nawet jeśli się nie upijam?
• Czy zażywałem(-am) narkotyki lub dopalacze? Katechizm nazywa ich używanie, poza ściśle terapeutycznymi wskazaniami, ciężką winą (KKK 2291).
• Czy nadużywam leków (uspokajających, nasennych, przeciwbólowych) bez wskazań lekarza?
• Czy palę papierosy lub e-papierosy, niszcząc zdrowie swoje i innych, np. paląc przy dzieciach lub kobiecie w ciąży?
• Czy rozprowadzałem(-am) lub sprzedawałem(-am) narkotyki? Katechizm nazywa to gorszącym współudziałem w złu (KKK 2291).
• Czy dostrzegam u siebie uzależnienie i szukam pomocy (terapia, grupy wsparcia, AA), czy je ukrywam i zaprzeczam?

Uwaga: uzależnienie jest chorobą, która może zmniejszać odpowiedzialność za poszczególne czyny. Odpowiedzialność za podjęcie leczenia pozostaje jednak po naszej stronie. Spowiedź jest ważna, ale zwykle potrzebna jest też specjalistyczna pomoc.

III. Życie od poczęcia (KKK 2270–2275)

Katechizm uczy, że życie ludzkie należy szanować i chronić od chwili poczęcia. Od pierwszej chwili istnienia istocie ludzkiej przysługują prawa osoby, w tym prawo do życia (KKK 2270).

Aborcja

• Czy dokonałam aborcji? Czy zażyłam środki wywołujące poronienie?
• Czy namawiałem(-am), zmuszałem(-am) lub naciskałem(-am) na kogoś, by dokonał aborcji: partnerkę, żonę, córkę, przyjaciółkę?
• Czy pomagałem(-am) w aborcji: finansowałem(-am) ją, organizowałem(-am), zdobywałem(-am) środki, zawiozłem(-am) na zabieg?
• Czy porzuciłem kobietę w ciąży lub zagroziłem jej porzuceniem, przez co zdecydowała się na aborcję?
• (Pracownicy służby zdrowia) Czy uczestniczyłem(-am) w przeprowadzeniu aborcji? Czy przepisywałem(-am) lub wydawałem(-am) środki poronne?
• Czy stosowałem(-am) środki, które według nauczania Kościoła mogą mieć działanie wczesnoporonne?
• Czy swoją postawą i słowami umacniałem(-am) w innych przekonanie, że życie dziecka przed narodzeniem nie ma wartości?

Słowo o miłosierdziu: aborcja jest grzechem ciężkim, a Kościół łączy z nią karę ekskomuniki (KKK 2272). Nie ma jednak grzechu, którego Bóg nie mógłby przebaczyć. Od 2016 roku każdy kapłan może udzielić rozgrzeszenia z tego grzechu. Nie musisz samodzielnie rozstrzygać kwestii kar kościelnych. Wystarczy szczerze wyznać grzech, a spowiednik zajmie się resztą.

Wiele osób po aborcji długo nosi w sobie ból, poczucie winy i żałobę. W wielu diecezjach działają duszpasterstwa i rekolekcje dla osób po aborcji, które pomagają przyjąć przebaczenie i przeżyć żałobę po dziecku. Dziecko można nazwać imieniem i powierzyć Bożemu miłosierdziu.

Poronienie samoistne nie jest grzechem. Rodzice mają prawo przeżyć żałobę po dziecku, nadać mu imię i pochować je.

Zarodki, diagnostyka, ciąża

• Czy korzystałem(-am) z metod, w których powstają zarodki „nadliczbowe”, mrożone lub niszczone (np. in vitro)? Czy decydowałem(-am) o zniszczeniu zarodków? Kościół uczy, że te metody są moralnie niegodziwe, ale dzieci poczęte w ten sposób mają pełną godność i są darem Boga.
• Czy wykonywałam badania prenatalne z zamiarem przerwania ciąży w razie choroby dziecka? Same badania, które służą zdrowiu matki i dziecka, są dobre (KKK 2274).
• (Kobiety w ciąży) Czy dbałam o zdrowie dziecka, np. unikając alkoholu, papierosów i narkotyków?
• (Ojcowie) Czy wspierałem matkę dziecka w czasie ciąży, czy zostawiłem ją samą z trudnościami?
• Czy pomagam kobietom w trudnej ciąży i rodzinom z chorymi dziećmi, na miarę swoich możliwości?

IV. Chorzy, starsi i umierający (KKK 2276–2279, 2296, 2299)

Eutanazja i opieka u kresu życia

• Czy przyczyniłem(-am) się do śmierci chorego, starszego lub niepełnosprawnego, np. przez przedawkowanie leków, odstawienie zwykłej opieki, zaniedbanie?
• Czy namawiałem(-am) kogoś do eutanazji lub ją popierałem(-am) wobec bliskiej osoby?
• Czy zaniedbywałem(-am) podstawową opiekę nad chorym: jedzenie, picie, higienę, leki, obecność?
• Czy okazywałem(-am) choremu niecierpliwość, dawałem(-am) mu odczuć, że jest ciężarem?

Ważne rozróżnienie: Katechizm uczy, że rezygnacja z uporczywej terapii, czyli z zabiegów nadzwyczajnych, nieproporcjonalnych do spodziewanych rezultatów lub zbyt uciążliwych, nie jest eutanazją i może być moralnie słuszna (KKK 2278). Słuszne jest też podawanie leków przeciwbólowych, nawet jeśli mogą skrócić życie, o ile śmierć nie jest zamierzona (KKK 2279). Nie wolno natomiast przerywać zwykłej opieki należnej choremu.

Godne umieranie

• Czy zadbałem(-am), by umierający bliski miał dostęp do sakramentów: spowiedzi, Komunii, namaszczenia chorych?
• Czy byłem(-am) przy umierającym, modliłem(-am) się z nim i za niego?
• Czy odkładałem(-am) wezwanie kapłana „żeby nie wystraszyć chorego”, aż było za późno?

Dar życia dla innych

• Czy rozważyłem(-am) dar z narządów po śmierci? Katechizm nazywa go szlachetnym i zasługującym czynem (KKK 2296).
• Czy oddaję krew, jeśli mogę?

V. Gniew, nienawiść, zemsta, przemoc słowna i psychiczna (KKK 2302–2303)

Jezus uczy, że zabójstwo zaczyna się w sercu: od gniewu, pogardy i nienawiści. Katechizm uczy, że dobrowolna nienawiść, w której pragnie się dla kogoś poważnego zła, jest grzechem ciężkim (KKK 2303).

W sercu

• Czy żywię nienawiść do kogoś? Czy pragnę, by spotkało go poważne zło?
• Czy pielęgnuję urazę, chowam w sercu żal latami, nie chcę przebaczyć?
• Czy planuję zemstę lub cieszę się na myśl o niej?
• Czy cieszę się z cudzego nieszczęścia, choroby, porażki?
• Czy nienawidzę ludzi z powodu ich pochodzenia, narodowości, koloru skóry, religii, poglądów?

Uczucie gniewu czy żalu po doznanej krzywdzie samo w sobie nie jest grzechem. Grzechem jest dobrowolne podtrzymywanie nienawiści i pragnienie zemsty. Przebaczenie to często proces, który zaczyna się od decyzji i modlitwy za krzywdziciela.

W słowach i zachowaniu

• Czy wybucham gniewem: krzyczę, rzucam przedmiotami, trzaskam drzwiami, zastraszam domowników?
• Czy obrażam innych, wyzywam, poniżam, ośmieszam, gardzę nimi?
• Czy stosuję przemoc psychiczną: zastraszanie, szantaż emocjonalny, manipulację, upokarzanie, „ciche dni”, kontrolowanie?
• Czy uczestniczyłem(-am) w nękaniu kogoś w szkole, pracy lub internecie (hejt, cyberprzemoc, publikowanie upokarzających treści)?
• Czy stosowałem(-am) mobbing wobec podwładnych lub współpracowników?
• Czy agresywnie zachowuję się na drodze: wyzwiska, gesty, zajeżdżanie drogi?
• Czy wyładowuję frustrację na słabszych: dzieciach, podwładnych, zwierzętach, osobach obsługujących?

Pojednanie

• Czy z kimś się kłócę i nie chcę się pogodzić?
• Czy odrzucam przeprosiny i wyciągniętą rękę?
• Czy podtrzymuję konflikty w rodzinie, sąsiedztwie, pracy?
• Czy modlę się za tych, którzy mnie skrzywdzili (por. Mt 5,44)?

Uwaga o ciężarze: dobrowolna nienawiść z pragnieniem poważnej krzywdy, poważna przemoc psychiczna i zemsta są materią ciężką. Chwilowe wybuchy złości, z których żałujemy, są zwykle grzechami lekkimi, ale warto z nimi pracować.

VI. Zgorszenie, czyli „zabójstwo duszy” (KKK 2284–2287)

Zgorszenie to postawa lub zachowanie, które prowadzi drugiego do grzechu. Katechizm uczy, że jest szczególnie ciężkie, gdy pochodzi od osób, które z natury lub z urzędu mają uczyć i wychowywać innych. Jezus mówi o nim bardzo surowo (por. Mt 18,6).

• Czy namawiałem(-am) kogoś do grzechu: pijaństwa, narkotyków, kradzieży, nieczystości, zdrady, kłamstwa, aborcji?
• Czy podawałem(-am) lub kupowałem(-am) alkohol, papierosy lub narkotyki nieletnim?
• Czy pokazywałem(-am) dzieciom lub młodzieży treści pornograficzne, brutalne lub demoralizujące?
• Czy ośmieszałem(-am) czyjąś wiarę, uczciwość i czystość, odciągając go od dobra?
• Czy mój styl życia i moje słowa są dla innych, zwłaszcza dzieci, przykładem zła?
• Czy tworzę lub rozpowszechniam treści w internecie, które prowadzą innych do grzechu?
• (Rodzice, nauczyciele, wychowawcy, księża, liderzy) Czy swoim autorytetem nie prowadziłem(-am) innych do zła lub nie przyzwalałem(-am) na nie?
• Czy próbowałem(-am) naprawić zgorszenie, które spowodowałem(-am)?

VII. Pokój i odpowiedzialność zawodowa (KKK 2304–2317)

• Czy jestem człowiekiem pokoju w rodzinie, pracy, sąsiedztwie? Czy raczej wprowadzam napięcia i konflikty?
• Czy modlę się o pokój na świecie i za ofiary wojen?
• (Lekarze, pielęgniarki, ratownicy, farmaceuci) Czy rzetelnie dbam o zdrowie i życie pacjentów? Czy szanuję ich godność? Czy nie zaniedbuję obowiązków z lenistwa lub pośpiechu?
• (Kierowcy zawodowi, operatorzy maszyn) Czy przestrzegam zasad bezpieczeństwa, nie przekraczam czasu pracy, nie prowadzę zmęczony(-a)?
• (Żołnierze, policjanci, strażnicy) Czy używam siły tylko wtedy, gdy to konieczne, i w sposób proporcjonalny? Czy odmówiłbym (odmówiłabym) wykonania rozkazu sprzecznego z prawem moralnym (KKK 2313)?

VIII. Szacunek dla zmarłych (KKK 2299–2301)

• Czy traktuję ciała zmarłych z szacunkiem?
• Czy zadbałem(-am) o chrześcijański pogrzeb bliskich?
• Czy, jeśli wybrano kremację, prochy zostały pochowane w miejscu poświęconym? Kościół dopuszcza kremację, jeśli nie wyraża ona odrzucenia wiary w zmartwychwstanie. Prosi jednak, by prochów nie rozsypywać, nie dzielić i nie przechowywać w domu (instrukcja „Ad resurgendum cum Christo”, 2016).
• Czy szanuję cmentarze i groby? Czy nie niszczę ich ani nie zakłócam spokoju tych miejsc?
• Czy modlę się za zmarłych?

IX. Pytania na drogę wzrostu

• Czy szanuję każde ludzkie życie, także życie człowieka słabego, chorego, starego, nienarodzonego, obcego, wroga?
• Czy jestem człowiekiem, przy którym inni czują się bezpiecznie?

Konkretne propozycje:

• Pojednaj się z jedną osobą, z którą jesteś w konflikcie, albo przynajmniej zacznij się za nią modlić.
• Pracuj nad gniewem: zauważaj sytuacje, które go wywołują. Zanim zareagujesz, weź oddech i pomódl się krótko.
• Zadbaj o zdrowie: umów się na zaległe badania, zacznij się ruszać, idź wcześniej spać.
• Jeśli zmagasz się z nałogiem, zrób dziś jeden konkretny krok: zadzwoń na terapię, idź na mityng, porozmawiaj z kimś.
• Odwiedź kogoś chorego lub starszego albo zaangażuj się w pomoc w hospicjum.
• Jeździj ostrożnie: odłóż telefon, przestrzegaj ograniczeń prędkości.
• Pomódl się za dzieci nienarodzone, za ich rodziców i za osoby umierające.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • przemoc seksualna i czystość → także VI przykazanie;
  • okrucieństwo wobec zwierząt, niszczenie środowiska, hazard → VII przykazanie;
  • obmowa i oszczerstwo, które niszczą dobre imię → VIII przykazanie;
  • rozpacz i odrzucenie Bożego miłosierdzia → I przykazanie.
• Grzechy ciężkie wyznaj z liczbą (choćby przybliżoną) i okolicznościami, które zmieniają ich charakter (np. przemoc wobec dziecka, prowadzenie po alkoholu).
• Jeśli wyrządziłeś(-aś) komuś szkodę, na ile to możliwe, trzeba ją naprawić: przeprosić, pokryć koszty leczenia, naprawić zgorszenie.
• Jeśli coś cię przerasta (nałóg, przemoc w domu, myśli samobójcze, przeszłość związana z aborcją), powiedz o tym spowiednikowi i szukaj także pomocy specjalistów. Nie musisz radzić sobie sam(a).

Modlitwa za życie

Panie Jezu, Ty jesteś Życiem. Przepraszam Cię za każdą krzywdę, którą wyrządziłem(-am) bliźnim i sobie, za każdy gniew, każdą nienawiść i każde zaniedbanie. Uzdrów rany, które zadałem(-am), i te, które noszę w sobie. Naucz mnie szanować każde życie: od poczęcia do naturalnej śmierci, życie słabych, chorych i moich wrogów. Uczyń mnie narzędziem Twojego pokoju. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie VI

Rachunek sumienia z VI przykazania Bożego

„Nie cudzołóż”por. Wj 20,14; Pwt 5,18

Co nakazuje to przykazanie? Bóg stworzył człowieka jako mężczyznę i kobietę, a płciowość jest Jego dobrym darem. Katechizm uczy, że płciowość dotyczy całej osoby: ciała i duszy, uczuć, zdolności kochania i nawiązywania więzi (KKK 2332). Ciało chrześcijanina jest świątynią Ducha Świętego (por. 1 Kor 6,19).

Jezus pogłębia to przykazanie. Uczy, że cudzołóstwo zaczyna się już w sercu, w pożądliwym spojrzeniu (por. Mt 5,27–28).

Katechizm (KKK 2331–2400) uczy, że VI przykazanie wzywa do czystości, czyli do dojrzałego zintegrowania płciowości z całą osobą (KKK 2337). Każdy jest powołany do czystości według swojego stanu życia (KKK 2348–2349):

• małżonkowie do czystości małżeńskiej, czyli wierności i szacunku we wzajemnym oddaniu;
• narzeczeni, osoby samotne, wdowcy, osoby konsekrowane do wstrzemięźliwości.

Przykazanie to obejmuje grzechy przeciw czystości (KKK 2351–2359), przeciw miłości małżeńskiej i godności małżeństwa (KKK 2360–2391) oraz przeciw płodności (KKK 2366–2379).

Zanim zaczniesz

W tej sferze szczególnie ważne są cztery rzeczy:

• Wstyd nie powinien zamykać drogi do spowiedzi. Kapłan słyszał już wszystko. Bóg czeka z miłosierdziem, nie z pogardą.
• W spowiedzi nie trzeba opisywać szczegółów. Wystarczy nazwać grzech, podać przybliżoną liczbę i okoliczności, które zmieniają jego charakter (np. czy osoba była w związku małżeńskim).
• Nie wszystko jest grzechem. Mimowolne myśli, obrazy, reakcje ciała, podniecenie czy zmazy nocne nie są grzechem, jeśli ich dobrowolnie nie wywołujemy i nie podtrzymujemy z upodobaniem. Pokusa to nie grzech.
• Wina może być zmniejszona. Kościół uczy, że czyny nieczyste są materią ciężką, ale niedojrzałość uczuciowa, nabyte nawyki, stany lękowe czy inne czynniki psychiczne mogą zmniejszać winę moralną, a nawet sprowadzać ją do minimum (KKK 2352). Nie znaczy to, że czyn staje się dobry, ale ocena winy jest wtedy inna.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu, Ty stworzyłeś nas z miłości i dla miłości. Oświeć mnie, abym zobaczył(a), kiedy traktowałem(-am) siebie lub innych jak przedmiot, a nie jak osobę. Zabierz ze mnie lęk i wstyd, które oddalają mnie od Ciebie, a daj mi szczery żal i czyste serce. Maryjo, Matko Najczystsza, módl się za mną. Amen.

I. Myśli, spojrzenia i pragnienia

Ta sfera dotyczy także IX przykazania („Nie pożądaj żony bliźniego swego”), ale warto zacząć od niej, bo to w sercu rodzi się grzech.

• Czy dobrowolnie wywołuję i podtrzymuję nieczyste myśli i wyobrażenia, mając w nich upodobanie?
• Czy patrzę na innych pożądliwie, traktując ich jak przedmiot?
• Czy celowo szukam okazji do takich spojrzeń: na ulicy, w internecie, na plaży, w mediach?
• Czy pielęgnuję w myślach pragnienie zdrady albo relacji z kimś, kto jest w związku małżeńskim (ewentualnie gdy sam(a) jestem w związku)?
• Czy marzę o współżyciu z konkretną osobą i dobrowolnie podtrzymuję te marzenia?

II. Media, internet, słowa

Katechizm uczy, że pornografia ciężko narusza czystość, bo wyrywa akty seksualne z intymności i wystawia je na pokaz. Krzywdzi aktorów, sprzedawców i odbiorców oraz zanurza ich w świecie fikcji (KKK 2354).

Pornografia i treści erotyczne

• Czy oglądałem(-am) pornografię (filmy, zdjęcia, strony internetowe)? Jak często?
• Czy czytałem(-am) literaturę erotyczną, słuchałem(-am) treści erotycznych, korzystałem(-am) z treści erotycznych generowanych przez sztuczną inteligencję?
• Czy szukam w filmach, serialach, grach i mediach społecznościowych treści, które wywołują pożądanie?
• Czy płaciłem(-am) za treści erotyczne (np. subskrypcje, płatne platformy)?
• Czy tworzyłem(-am) lub sprzedawałem(-am) treści erotyczne ze sobą w roli głównej?
• Czy dostrzegam u siebie kompulsywne korzystanie z pornografii, któremu nie umiem się oprzeć? Czy szukam pomocy?

Rozmowy i wiadomości

• Czy prowadziłem(-am) rozmowy o charakterze erotycznym: na czatach, przez komunikatory, kamerę internetową?
• Czy wysyłałem(-am) lub prosiłem(-am) o intymne zdjęcia i nagrania (tzw. sexting)?
• Czy opowiadam nieprzyzwoite dowcipy, używam wulgarnego języka o tematyce seksualnej, chwalę się „podbojami”?
• Czy rozmawiam o sprawach intymnych w sposób, który gorszy innych, zwłaszcza młodych?

Uwaga o ciężarze: dobrowolne i świadome korzystanie z pornografii jest materią ciężką. Jeśli jednak walczysz z uzależnieniem, wina za poszczególne upadki może być zmniejszona. Ważne jest, byś nie rezygnował(a) z walki i szukał(a) pomocy (zob. „Pytania na drogę wzrostu”).

III. Czyny nieczyste w samotności (KKK 2352)

• Czy dopuszczałem(-am) się czynów nieczystych sam(a) ze sobą (masturbacji)? Jak często?
• Czy wywołuję je świadomie, czy zdarzają się w stanie półświadomym (np. w półśnie)?
• Czy łączą się z oglądaniem pornografii lub nieczystymi wyobrażeniami o konkretnych osobach?
• Czy jest to dla mnie sposób radzenia sobie ze stresem, samotnością, lękiem, smutkiem?

Słowo otuchy: wiele osób zmaga się z tym latami i czuje się bezsilnie. Kościół uczy, że czyn ten jest materią ciężką, ale nawyki, niedojrzałość i czynniki psychiczne mogą znacznie zmniejszać winę (KKK 2352). Nie poddawaj się i nie rezygnuj ze spowiedzi i Komunii z powodu kolejnych upadków. Warto szukać przyczyn: samotności, stresu, zranień. Pomocna może być rozmowa ze stałym spowiednikiem, a czasem także z psychologiem.

IV. Osoby niebędące w związku małżeńskim

Dotyczy osób chodzących ze sobą, narzeczonych, żyjących razem bez ślubu, samotnych, rozwiedzionych, wdowców i wdów.

Relacje przed ślubem

• Czy współżyłem(-am) z kimś przed ślubem? Z iloma osobami? Ile razy? Katechizm nazywa to nierządem i uczy, że jest to poważnie sprzeczne z godnością osoby i płciowości ludzkiej (KKK 2353).
• Czy dopuszczałem(-am) się zachowań intymnych, które prowadzą do pobudzenia seksualnego, nawet bez pełnego współżycia?
• Czy wykraczam poza czułość, która jest właściwa dla etapu znajomości?
• Czy mieszkam z kimś bez ślubu, prowadząc życie jak małżeństwo? Katechizm nazywa to wolnym związkiem i uczy, że jest on sprzeczny z godnością małżeństwa (KKK 2390).
• Czy traktujemy z narzeczonym(-ą) okres przed ślubem jako „próbę” współżycia (KKK 2391)?
• Czy przygotowuję się do małżeństwa także duchowo, czy tylko organizacyjnie?

Relacje przelotne

• Czy podejmowałem(-am) przygodne współżycie, „związki na jedną noc”?
• Czy korzystałem(-am) z aplikacji randkowych w celu szukania przygodnych kontaktów seksualnych?
• Czy wykorzystywałem(-am) czyjeś uczucia, by doprowadzić do współżycia, obiecując miłość i małżeństwo, choć nie miałem(-am) takiego zamiaru?
• Czy nakłaniałem(-am) kogoś do współżycia pod presją, szantażem emocjonalnym, groźbą odejścia?
• Czy podejmowałem(-am) współżycie po alkoholu lub narkotykach, tracąc kontrolę nad sobą?

Akty homoseksualne (KKK 2357–2359)

• Czy dopuszczałem(-am) się aktów seksualnych z osobą tej samej płci?

Ważne: Kościół uczy, że skłonność homoseksualna sama w sobie nie jest grzechem. Grzechem są dobrowolne akty seksualne, tak jak w przypadku aktów heteroseksualnych poza małżeństwem. Katechizm wzywa, by osoby o skłonnościach homoseksualnych przyjmować z szacunkiem, współczuciem i delikatnością i unikać wobec nich wszelkich oznak niesłusznej dyskryminacji (KKK 2358). Są one, jak każdy chrześcijanin, powołane do czystości, a w drodze do niej mogą liczyć na łaskę, przyjaźń i wsparcie Kościoła (KKK 2359).

V. Małżonkowie

Wierność (KKK 2380–2381)

• Czy dopuściłem(-am) się zdrady małżeńskiej, czyli współżycia z inną osobą? Ile razy? Czy ta osoba była wolna, czy w związku małżeńskim? To cudzołóstwo, grzech ciężki przeciw Bogu i współmałżonkowi.
• Czy prowadzę zdradę emocjonalną: zażyłą, intymną relację z inną osobą, flirt, potajemne rozmowy, które zabierają miejsce należne współmałżonkowi?
• Czy flirtuję z innymi, także w internecie? Czy prowokuję takie sytuacje?
• Czy ukrywam przed współmałżonkiem kontakty, rozmowy, aplikacje, korespondencję?
• Czy jestem lekkomyślny(-a) w relacjach z innymi, np. w pracy, w delegacji, na imprezach, przy alkoholu?
• Czy oglądam pornografię, będąc w małżeństwie? To także rani wierność i godność współmałżonka.

Czystość i szacunek w pożyciu małżeńskim

• Czy w pożyciu małżeńskim szanuję godność współmałżonka? Czy traktuję go jak osobę, którą kocham, a nie jak przedmiot do zaspokojenia własnych potrzeb?
• Czy zmuszałem(-am) współmałżonka do współżycia albo do zachowań, które go ranią i upokarzają? Przemoc seksualna w małżeństwie także jest przemocą i ciężkim grzechem.
• Czy odmawiam współmałżonkowi bliskości bez słusznego powodu, np. by go ukarać, szantażować, odegrać się (por. 1 Kor 7,3–5)?
• Czy dbam o czułość, bliskość, rozmowę, wspólny czas, czyli o to, co karmi miłość małżeńską także poza sferą seksualną?
• Czy wprowadzam do pożycia małżeńskiego pornografię lub zachowania, które poniżają godność osób?

Otwartość na życie (KKK 2366–2379)

Kościół uczy, że miłość małżeńska jest z natury płodna. Każdy akt małżeński powinien pozostać otwarty na przekazywanie życia (KKK 2366).

• Czy stosowaliśmy antykoncepcję (np. prezerwatywy, tabletki hormonalne, stosunek przerywany)? Katechizm uczy, że jest ona wewnętrznie zła (KKK 2370).
• Czy poddałem(-am) się sterylizacji w celu uniknięcia poczęcia (np. wazektomia, podwiązanie jajowodów; KKK 2399)?
• Czy namawiałem(-am) lub zmuszałem(-am) współmałżonka do antykoncepcji lub sterylizacji?
• Czy korzystając z naturalnych metod rozpoznawania płodności, mamy słuszne powody, by odłożyć poczęcie, czy kierujemy się egoizmem, wygodą, lękiem przed odpowiedzialnością? Naturalne metody są moralnie dopuszczalne, gdy istnieją słuszne powody (KKK 2368, 2370).
• Czy jesteśmy otwarci na dar dziecka, czy odrzucamy go z egoizmu?
• Czy korzystaliśmy z procedur in vitro? Katechizm uczy, że oddzielają one poczęcie od aktu małżeńskiego (KKK 2377), a często wiążą się z niszczeniem zarodków (zob. V przykazanie).

Uwaga: stosowanie leków hormonalnych w celach leczniczych, gdy nie zamierza się przy tym uniknąć poczęcia, nie jest grzechem przeciw temu przykazaniu, nawet jeśli wywołują one skutek niepłodności.

Pomoc: w wielu parafiach działają poradnie rodzinne, gdzie można nauczyć się naturalnych metod rozpoznawania płodności i porozmawiać o trudnościach.

VI. Sytuacje nieregularne (KKK 2382–2386)

• Czy porzuciłem(-am) współmałżonka i rodzinę, doprowadziłem(-am) do rozwodu ze swojej winy?
• Czy żyję w nowym związku po rozwodzie, gdy poprzednie małżeństwo sakramentalne nie zostało uznane za nieważne?
• Czy namawiałem(-am) kogoś do rozwodu albo przyczyniłem(-am) się do rozpadu cudzego małżeństwa?
• Czy wszedłem (weszłam) w związek z osobą, która ma żonę lub męża?

Słowo duszpasterskie: jeśli zostałeś(-aś) porzucony(-a) wbrew swojej woli, nie jesteś winny(-a) rozpadu małżeństwa (KKK 2386). Osoby żyjące w nowych związkach po rozwodzie nadal należą do Kościoła. Są zaproszone do udziału we Mszy Świętej, modlitwy, słuchania Słowa Bożego, wychowania dzieci w wierze i dzieł miłosierdzia. Warto porozmawiać z kapłanem, który pomoże rozeznać sytuację. Czasem warto sprawdzić, czy pierwsze małżeństwo było ważnie zawarte. Zajmuje się tym sąd biskupi w każdej diecezji.

VII. Przemoc i wykorzystanie seksualne

Przemoc i nadużycia

• Czy zmusiłem(-am) kogoś do współżycia lub czynności seksualnych przemocą, groźbą, podstępem, wykorzystując jego nietrzeźwość lub nieprzytomność? To gwałt, bardzo ciężki grzech i przestępstwo (KKK 2356).
• Czy dotykałem(-am) kogoś w sposób seksualny bez jego zgody?
• Czy molestowałem(-am) kogoś: w pracy, w szkole, na ulicy, w internecie? Czy kierowałem(-am) do niego dwuznaczne komentarze, propozycje, natarczywe zachowania?
• Czy wykorzystywałem(-am) swoją przewagę (stanowisko, wiek, autorytet, zależność finansową lub emocjonalną), by doprowadzić kogoś do kontaktów seksualnych?
• Czy udostępniałem(-am) innym czyjeś intymne zdjęcia lub nagrania bez zgody tej osoby, np. z zemsty, dla żartu, dla „pochwalenia się”?
• Czy szantażowałem(-am) kogoś intymnymi materiałami?

Prostytucja (KKK 2355)

• Czy korzystałem(-am) z usług prostytucji, także za granicą, w agencjach, przez ogłoszenia, w klubach?
• Czy sprzedawałem(-am) własne ciało?
• Czy czerpałem(-am) korzyści z cudzej prostytucji albo w niej pośredniczyłem(-am)?
• Czy bywam w klubach ze striptizem i podobnych miejscach?

Krzywda wobec dzieci i w rodzinie (KKK 2388–2389)

• Czy dopuściłem(-am) się jakiegokolwiek czynu seksualnego wobec dziecka lub osoby nieletniej?
• Czy oglądałem(-am), posiadałem(-am) lub rozpowszechniałem(-am) materiały przedstawiające seksualne wykorzystywanie dzieci?
• Czy dopuściłem(-am) się czynów seksualnych z krewnym (kazirodztwo)?
• Czy wiedząc o takiej krzywdzie, milczałem(-am) i nie zrobiłem(-am) nic, by chronić dziecko?

Jeśli to ty zostałeś(-aś) skrzywdzony(-a): to, czego doświadczyłeś(-aś), nie jest twoim grzechem. Wina leży wyłącznie po stronie sprawcy. Nie musisz tego wyznawać w spowiedzi jako swojego grzechu. Możesz jednak o tym powiedzieć, by otrzymać wsparcie. Szukaj pomocy:

• „Niebieska Linia”: 800 120 002;
• telefon zaufania dla dzieci i młodzieży: 116 111;
• 112: w sytuacji zagrożenia;
• w każdej diecezji działa delegat ds. ochrony dzieci i młodzieży, do którego można zgłosić krzywdę doznaną w środowisku kościelnym.

Jeśli to ty skrzywdziłeś(-aś): czyny seksualne wobec dzieci są bardzo ciężkim grzechem i przestępstwem. Oprócz spowiedzi konieczne jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa dzieciom, podjęcie terapii i poniesienie odpowiedzialności. Jeśli odczuwasz pociąg do dzieci, ale nie działasz pod jego wpływem, szukaj specjalistycznej pomocy terapeutycznej już teraz, zanim dojdzie do krzywdy.

VIII. Skromność, okazje do grzechu, odpowiedzialność za innych

Skromność

• Czy ubieram się w sposób, który szanuje moją godność, czy celowo prowokujący, by wzbudzać pożądanie?
• Czy publikuję w mediach społecznościowych zdjęcia, które mają wzbudzać pożądanie?
• Czy szanuję intymność swoją i innych?

Okazje do grzechu

• Czy świadomie wchodzę w sytuacje, o których wiem, że prowadzą mnie do grzechu: określone strony, aplikacje, miejsca, towarzystwo, przebywanie sam na sam w kuszących okolicznościach?
• Czy korzystam z blokad i filtrów w internecie, jeśli wiem, że jest to dla mnie miejsce pokusy?
• Czy zrywam relacje, które są dla mnie stałą okazją do grzechu?
• Czy ograniczam alkohol, jeśli wiem, że po nim tracę kontrolę?

Odpowiedzialność za innych

• Czy gorszyłem(-am) innych, zwłaszcza młodych: rozmowami, opowieściami, namawianiem, pokazywaniem nieprzyzwoitych treści?
• (Rodzice) Czy wychowuję dzieci do czystości i dojrzałej miłości? Czy rozmawiam z nimi o płciowości w sposób odpowiedni do ich wieku? Czy chronię je przed pornografią i niebezpiecznymi znajomościami w internecie?
• (Rodzice) Czy daję dzieciom przykład wierności i szacunku w małżeństwie?
• Czy odnoszę się z pogardą lub nienawiścią do ludzi, którzy żyją inaczej, zamiast modlić się za nich i ich szanować?

IX. Pytania na drogę wzrostu

Czystość to nie tylko unikanie grzechu. To wolność do prawdziwej miłości, umiejętność kochania drugiego człowieka, a nie używania go. Katechizm nazywa ją szkołą panowania nad sobą, która jest drogą do wolności (KKK 2339).

• Czy wierzę, że czystość jest możliwa i że Bóg daje mi do niej łaskę?
• Czy rozumiem swoje pokusy, czyli to, kiedy i dlaczego się pojawiają (zmęczenie, samotność, stres, nuda)?

Konkretne propozycje:

• Często się spowiadaj i przyjmuj Komunię. Nie odchodź od sakramentów z powodu kolejnych upadków. Sakramenty są lekarstwem, a nie nagrodą dla doskonałych.
• Znajdź stałego spowiednika, który zna twoją drogę i może ci towarzyszyć.
• Zainstaluj filtry na telefonie i komputerze. Nie bierz telefonu do łóżka.
• Poszukaj wspólnoty: dla młodzieży np. Ruch Czystych Serc, dla małżeństw wspólnoty małżeńskie (np. Domowy Kościół).
• Jeśli zmagasz się z uzależnieniem od pornografii lub kompulsywnymi zachowaniami seksualnymi, sięgnij po specjalistyczną pomoc: terapię uzależnień albo grupy wsparcia (np. Anonimowi Seksoholicy).
• Dbaj o życie emocjonalne: przyjaźnie, rozmowy, odpoczynek, sport, pasje. Wiele upadków wynika z samotności i stresu.
• Módl się w chwili pokusy krótko: „Jezu, ufam Tobie”, „Maryjo, ratuj”.
• (Małżonkowie) Inwestujcie w swoją miłość: randki, rozmowy, rekolekcje dla małżeństw.
• (Narzeczeni) Potraktujcie poważnie przygotowanie do małżeństwa, w tym naukę naturalnych metod rozpoznawania płodności.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • wewnętrzne pożądanie, pragnienia, skromność → także IX przykazanie;
  • przemoc, krzywdzenie dzieci, aborcja, in vitro jako niszczenie zarodków → także V przykazanie;
  • obmowa o czyimś życiu intymnym, udostępnianie cudzych zdjęć → także VIII przykazanie;
  • wychowanie dzieci → także IV przykazanie.
• Grzechy ciężkie wyznaj z przybliżoną liczbą i okolicznościami, które zmieniają ich charakter (np. czy ty lub druga osoba byliście w związku małżeńskim, czy osoba była pełnoletnia, czy był przymus).
• Nie trzeba opisywać szczegółów. Wystarczy powiedzieć np. „oglądałem pornografię około dziesięciu razy” albo „współżyłam z narzeczonym kilka razy”.
• Jeśli żyjesz w sytuacji, której nie umiesz od razu zmienić (np. wspólne mieszkanie bez ślubu, nowy związek po rozwodzie), porozmawiaj o tym szczerze z kapłanem. Pomoże ci szukać drogi.

Modlitwa o czystość serca

Panie Jezu, przepraszam Cię za każdy grzech przeciw czystości, w myślach, słowach i czynach, za każdy raz, gdy traktowałem(-am) siebie lub innych jak przedmiot. Uzdrów moje rany, które pchają mnie do grzechu. Daj mi czyste serce, które umie kochać tak jak Ty: wiernie, bezinteresownie i z szacunkiem. Maryjo, Matko Najczystsza, i święty Józefie, Opiekunie czystości, prowadźcie mnie. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie VII

Rachunek sumienia z VII przykazania Bożego

„Nie kradnij”por. Wj 20,15; Pwt 5,19

Co nakazuje to przykazanie? Katechizm uczy, że VII przykazanie zakazuje niesprawiedliwego zabierania lub zatrzymywania dóbr bliźniego i wyrządzania mu szkody w jakikolwiek sposób. Nakazuje natomiast sprawiedliwość i miłość w zarządzaniu dobrami ziemskimi i owocami ludzkiej pracy (KKK 2401).

Katechizm (KKK 2401–2463) obejmuje tym przykazaniem:

• szacunek dla cudzej własności: kradzież, oszustwo, przywłaszczenie, niszczenie;
• uczciwość w pracy, handlu i umowach: sprawiedliwą płacę, rzetelną pracę, dotrzymywanie umów, spłatę długów;
• dobro wspólne: podatki, mienie publiczne, korupcję;
• szacunek dla stworzenia: zwierząt i środowiska;
• miłość do ubogich: jałmużnę, uczynki miłosierdzia, solidarność.

Podstawą jest prawda o powszechnym przeznaczeniu dóbr. Bóg powierzył ziemię całemu rodzajowi ludzkiemu. Własność prywatna jest słuszna, ale ma służyć także innym (KKK 2402–2406). Pismo Święte ostrzega, że chciwość pieniędzy jest korzeniem wszelkiego zła (por. 1 Tm 6,10), a Jezus przypomina: „Gdzie jest twój skarb, tam będzie i serce twoje” (Mt 6,21).

Zanim zaczniesz

W tym przykazaniu warto pamiętać o trzech sprawach szczególnych:

• Ciężar grzechu zależy od wartości i sytuacji poszkodowanego. Kradzież znacznej kwoty albo zabranie czegoś ubogiemu, dla kogo była to rzecz bardzo ważna, jest materią ciężką. Drobne kradzieże powtarzane wobec tej samej osoby lub instytucji mogą się sumować.
• Konieczne jest naprawienie szkody. Katechizm uczy, że sprawiedliwość wymaga zwrotu skradzionych rzeczy lub zadośćuczynienia (KKK 2412). Obowiązek ten dotyczy też tych, którzy brali udział w kradzieży: nakłaniali, pomagali, ukrywali, korzystali z jej owoców. Jeśli nie możesz zwrócić od razu, potrzebne jest przynajmniej szczere postanowienie, by to zrobić, gdy będzie to możliwe.
• Wyjątek skrajnej konieczności: nie jest kradzieżą wzięcie tego, co niezbędne do przeżycia (jedzenie, schronienie, ubranie), gdy człowiek znajduje się w nagłej i skrajnej potrzebie i nie ma innego wyjścia (KKK 2408).

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu, Ty, będąc bogatym, stałeś się ubogim dla nas. Pokaż mi, kiedy byłem(-am) nieuczciwy(-a), chciwy(-a) lub obojętny(-a) na potrzeby innych. Uwolnij moje serce od przywiązania do pieniędzy i rzeczy. Daj mi odwagę, by naprawić krzywdy, które wyrządziłem(-am). Amen.

I. Kradzież i przywłaszczenie (KKK 2408–2409)

Kradzież

• Czy ukradłem(-am) coś w sklepie, w pracy, w szkole, w szatni, w pociągu?
• Czy brałem(-am) pieniądze lub rzeczy od rodziców, współmałżonka, rodzeństwa, przyjaciół, współlokatorów bez ich wiedzy i zgody?
• Czy okradałem(-am) osoby starsze, chore, niepełnosprawne, nad którymi miałem(-am) opiekę?
• Czy kradłem(-am) z kościoła, z tacy, z puszki na ubogich? To także świętokradztwo.
• Czy kradłem(-am) prąd, gaz, wodę, internet, sygnał telewizyjny?
• Czy jeżdżę na gapę komunikacją miejską lub pociągiem?
• Czy wchodzę na płatne imprezy, do kina czy na baseny bez biletu?

Przywłaszczenie

• Czy kieruję się zasadą „znalezione, nie kradzione”? Czy zatrzymałem(-am) znalezioną rzecz lub pieniądze, nie próbując odnaleźć właściciela?
• Czy zatrzymałem(-am) za dużo wydanej reszty, przelew wysłany do mnie przez pomyłkę, towar dostarczony omyłkowo?
• Czy oddaję pożyczone rzeczy: książki, narzędzia, ubrania, pieniądze? Czy oddaję je w stanie, w jakim je otrzymałem(-am)?
• Czy przywłaszczyłem(-am) sobie rzeczy powierzone mi na przechowanie?

Paserstwo i współudział

• Czy kupowałem(-am) rzeczy, o których wiedziałem(-am) lub podejrzewałem(-am), że pochodzą z kradzieży?
• Czy pomagałem(-am) komuś w kradzieży, ukrywałem(-am) skradzione rzeczy, stałem(-am) „na czatach”?
• Czy namawiałem(-am) kogoś do kradzieży, zwłaszcza dzieci lub młodzież?

Niszczenie cudzej własności

• Czy celowo niszczyłem(-am) cudze rzeczy: samochody, mienie publiczne, ławki, przystanki, elewacje, wyposażenie szkoły?
• Czy zniszczyłem(-am) coś przez lekkomyślność i nie poczuwałem(-am) się do naprawienia szkody?
• Czy spowodowałem(-am) szkodę (np. stłuczkę na parkingu) i odjechałem(-am), nie zostawiając kontaktu?

II. Uczciwość w pracy (KKK 2426–2436)

Pracownicy

• Czy pracuję sumiennie i rzetelnie, czy „odbębniam” godziny?
• Czy marnuję czas pracy na sprawy prywatne: media społeczne, zakupy internetowe, długie przerwy, prywatne rozmowy?
• Czy przychodzę spóźniony(-a), wychodzę wcześniej, oszukuję w ewidencji czasu pracy?
• Czy biorę zwolnienie lekarskie, nie będąc chory(-a)? Czy na zwolnieniu pracuję gdzie indziej albo wyjeżdżam na urlop?
• Czy zabieram z pracy rzeczy, materiały, narzędzia na prywatny użytek?
• Czy używam służbowego samochodu, karty paliwowej, telefonu, sprzętu do celów prywatnych bez zgody?
• Czy zawyżam koszty delegacji, wystawiam fałszywe rachunki, rozliczam nieistniejące wydatki?
• Czy przekazuję konkurencji tajemnice firmy, dane klientów, wewnętrzne informacje?
• Czy niszczę sprzęt przez niedbałość?

Pracodawcy i przełożeni

Katechizm uczy, że odmowa lub zatrzymanie sprawiedliwej płacy jest poważną niesprawiedliwością (KKK 2434). Pismo Święte wymienia zatrzymywanie zapłaty robotnika wśród grzechów wołających o pomstę do nieba (por. Jk 5,4).

• Czy płacę pracownikom sprawiedliwie, adekwatnie do ich pracy i potrzeb życiowych?
• Czy płacę w terminie, czy opóźniam wypłaty, by poprawić płynność firmy kosztem ludzi?
• Czy płacę za nadgodziny, czy wymagam pracy ponad umowę bez wynagrodzenia?
• Czy zatrudniam ludzi na czarno albo wypłacam część pensji „pod stołem”, by uniknąć podatków i składek? Pozbawiam ich w ten sposób ubezpieczenia i emerytury.
• Czy wybieram formy zatrudnienia, które pozbawiają ludzi należnych praw, choć mógłbym (mogłabym) zatrudnić ich uczciwie?
• Czy wykorzystuję trudne położenie pracowników (np. migrantów, osób bez doświadczenia, w trudnej sytuacji), by płacić im mniej?
• Czy płacę różnie za tę samą pracę z powodu płci, pochodzenia, wieku?
• Czy zwalniam ludzi niesprawiedliwie, nie wypłacając należnych świadczeń?

Uwaga o ciężarze: poważna niesprawiedliwość wobec pracowników (zatrzymanie płacy, praca na czarno, wykorzystywanie) jest materią ciężką. Długotrwałe i znaczne okradanie pracodawcy z czasu czy mienia może być również materią ciężką.

III. Uczciwość w handlu i interesach (KKK 2409–2411)

• Czy ustalam uczciwe ceny, czy wykorzystuję niewiedzę lub trudne położenie klientów (np. w nagłej sytuacji), by zawyżać ceny?
• Czy sprzedaję towar wadliwy, przeterminowany, podrobiony, ukrywając jego wady?
• Czy sprzedając używany samochód, mieszkanie czy rzecz, ukryłem(-am) istotne wady, „cofnąłem(-am) licznik”?
• Czy oszukuję na wadze, jakości, ilości, składzie?
• Czy reklamuję produkty w sposób kłamliwy, obiecując to, czego nie dają?
• Czy dotrzymuję umów z klientami, dostawcami i kontrahentami?
• Czy płacę dostawcom i podwykonawcom w terminie? Czy nie wykorzystuję przewagi, by przetrzymywać płatności i doprowadzać mniejsze firmy do kłopotów?
• Czy stosuję nieuczciwą konkurencję: kradzież pomysłów, podkupywanie przez oszustwo, oczernianie konkurencji?
• Czy brałem(-am) lub dawałem(-am) łapówki, „prowizje”, „podziękowania” za załatwienie sprawy?
• Czy pożyczałem(-am) pieniądze na lichwiarski procent, wykorzystując czyjąś trudną sytuację?
• Czy uczestniczyłem(-am) w piramidach finansowych, oszustwach internetowych, wyłudzeniach (np. podszywanie się, wyłudzanie danych)?
• Czy brałem(-am) udział w praniu brudnych pieniędzy, fikcyjnych transakcjach, oszukańczym bankructwie?
• (Jako klient) Czy nadużywam prawa do zwrotu, np. używam rzeczy i oddaję je jako nowe? Czy wyłudzam reklamacje lub gwarancje?

IV. Dobro wspólne, państwo, instytucje (KKK 2409, 2436)

• Czy uczciwie płacę podatki? Czy ukrywam dochody, zaniżam przychody, zawyżam koszty, wystawiam lub przyjmuję fikcyjne faktury?
• Czy uchylam się od płacenia składek społecznych?
• Czy wyłudzam świadczenia, zasiłki, dopłaty, renty, do których nie mam prawa?
• Czy oszukuję firmy ubezpieczeniowe, np. zgłaszam fikcyjne szkody, zawyżam straty, inscenizuję wypadki?
• Czy oszukuję w urzędach: podaję fałszywe dane, fałszuję dokumenty, podpisy, zaświadczenia?
• Czy niszczę i marnuję mienie publiczne?
• (Urzędnicy, osoby zarządzające środkami publicznymi) Czy gospodaruję pieniędzmi publicznymi uczciwie i oszczędnie, czy marnotrawię je, przyznaję sobie nieuzasadnione korzyści?
• (Urzędnicy) Czy przyjmowałem(-am) korzyści majątkowe, załatwiałem(-am) sprawy „po znajomości”, zatrudniałem(-am) krewnych i znajomych zamiast najlepszych kandydatów?
• Czy ustawiałem(-am) przetargi, konkursy, rekrutacje?

Uwaga: okradanie państwa, gminy czy instytucji to także kradzież. Mówienie, że „to niczyje”, nie zmienia oceny moralnej. Dobro wspólne należy do wszystkich, a jego okradanie szczególnie dotyka najsłabszych.

V. Długi, umowy, zobowiązania (KKK 2410–2411)

• Czy spłacam długi? Czy oddaję pożyczone pieniądze rodzinie i znajomym, czy „zapominam” o nich?
• Czy brałem(-am) kredyty lub pożyczki, wiedząc, że nie będę w stanie ich spłacić?
• Czy żyję ponad stan, zaciągając kolejne zobowiązania na konsumpcję?
• Czy ukrywam majątek, by uniknąć spłaty wierzycieli lub komornika?
• Czy wyłudziłem(-am) kredyt na cudze dane albo namówiłem(-am) kogoś do poręczenia, wiedząc, że nie spłacę?
• Czy płacę alimenty na dzieci rzetelnie i w terminie? Czy ukrywam dochody, by płacić mniej?
• Czy dotrzymuję umów, zleceń, obietnic dotyczących pracy i pieniędzy?
• Czy płacę rachunki, czynsz, opłaty w terminie?

VI. Rodzina i majątek

• Czy byłem(-am) nieuczciwy(-a) przy podziale spadku? Czy manipulowałem(-am) rodzicami, by zapisali mi więcej? Czy ukryłem(-am) część majątku przed rodzeństwem?
• Czy korzystam z pieniędzy starszych rodziców w sposób niezgodny z ich wolą i dobrem? Czy zarządzając ich finansami, biorę coś dla siebie?
• Czy przy rozwodzie lub rozstaniu ukrywałem(-am) majątek, oszukiwałem(-am) przy podziale?
• Czy ukrywam przed współmałżonkiem wydatki, długi, oszczędności?
• Czy marnuję pieniądze rodziny na nałogi (alkohol, hazard, kompulsywne zakupy), przez co rodzina cierpi niedostatek?
• Czy uczciwie dzielę się z rodziną dochodami, czy zatrzymuję je tylko dla siebie?
• (Dzieci i młodzież) Czy brałem(-am) pieniądze od rodziców bez pozwolenia? Czy wydawałem(-am) je niezgodnie z przeznaczeniem?
• (Rodzice) Czy uczę dzieci uczciwości, szacunku dla cudzej własności, wartości pracy i pieniędzy? Czy reaguję, gdy przyniosą do domu coś, co nie jest ich?

VII. Hazard i ryzykowne zachowania finansowe (KKK 2413)

Katechizm uczy, że gry hazardowe i zakłady nie są same w sobie sprzeczne ze sprawiedliwością. Stają się jednak moralnie niedopuszczalne, gdy pozbawiają człowieka tego, co niezbędne dla niego i jego bliskich. Namiętność do hazardu grozi zniewoleniem (KKK 2413).

• Czy grywam w kasynie, w automaty, w zakłady bukmacherskie, w kasyna internetowe?
• Czy przegrywam pieniądze potrzebne rodzinie na życie, rachunki, jedzenie, edukację dzieci?
• Czy pożyczam pieniądze, by grać lub odegrać się?
• Czy okłamuję bliskich w sprawie hazardu?
• Czy wydaję duże kwoty na płatne elementy gier komputerowych (np. losowe nagrody)?
• Czy inwestuję pieniądze rodziny w ryzykowne spekulacje, na które nie mogę sobie pozwolić?
• Czy oszukuję w grach, w których stawką są pieniądze?
• Czy dostrzegam u siebie uzależnienie od hazardu? Czy szukam pomocy?

Pomoc: uzależnienie od hazardu jest chorobą. Pomocne są terapia uzależnień i grupy wsparcia, takie jak Anonimowi Hazardziści.

VIII. Nauka i własność intelektualna

• Czy ściągałem(-am) na sprawdzianach i egzaminach? Czy pomagałem(-am) innym w oszustwie?
• Czy popełniłem(-am) plagiat? Czy oddałem(-am) jako swoją pracę zaliczeniową, dyplomową lub artykuł napisany przez kogoś innego?
• Czy kupiłem(-am) pracę dyplomową lub ją napisałem(-am) komuś za pieniądze?
• Czy przypisywałem(-am) sobie cudze pomysły i osiągnięcia w pracy, w nauce?
• Czy pobieram i rozpowszechniam pirackie filmy, muzykę, książki, gry, programy komputerowe?
• Czy korzystam z nielegalnych kopii oprogramowania w firmie?
• Czy łamię licencje i prawa autorskie, korzystając z cudzej twórczości bez zgody?

IX. Szacunek dla stworzenia (KKK 2415–2418)

Bóg powierzył ludziom świat, aby go uprawiali i strzegli (por. Rdz 2,15). Papież Franciszek w encyklice Laudato si’ (2015) wezwał do „nawrócenia ekologicznego”.

Zwierzęta

• Czy zadaję zwierzętom niepotrzebne cierpienie, zaniedbuję je, porzucam? Katechizm uczy, że jest to sprzeczne z godnością człowieka (KKK 2418).
• Czy zapewniam zwierzętom, którymi się opiekuję, odpowiednie warunki: jedzenie, schronienie, leczenie?
• Czy zachowuję właściwą miarę, by wydatki i uczucia skierowane do zwierząt nie stały ponad potrzebami ludzi (KKK 2418)?

Środowisko

• Czy zaśmiecam lasy, łąki, pobocza, rzeki? Czy wyrzucam śmieci w miejscach do tego nieprzeznaczonych?
• Czy pozbywam się odpadów nielegalnie, np. wywożąc gruz do lasu czy paląc śmieci w piecu?
• Czy segreguję odpady, oszczędzam wodę i energię?
• Czy marnuję jedzenie, kupując więcej, niż potrzebuję, i wyrzucając resztę?
• Czy ulegam konsumpcjonizmowi: kupuję bez potrzeby, wymieniam rzeczy, które jeszcze dobrze służą?
• (Przedsiębiorcy, rolnicy) Czy prowadząc działalność, nie niszczę środowiska, nie zanieczyszczam gleby, wody, powietrza?

X. Miłość do ubogich i wspólnoty (KKK 2443–2449)

Katechizm przypomina, że Bóg błogosławi tym, którzy pomagają ubogim, a odrzuca tych, którzy się od nich odwracają (KKK 2443). Jałmużna jest świadectwem miłości braterskiej i dziełem sprawiedliwości miłej Bogu (KKK 2462).

• Czy dzielę się z potrzebującymi tym, co mam? Czy wspieram dzieła charytatywne, np. Caritas, zbiórki, pomoc sąsiedzką?
• Czy jestem obojętny(-a) na biedę wokół mnie: samotnych, bezdomnych, chorych, rodziny w trudnej sytuacji?
• Czy pełnię uczynki miłosierdzia względem ciała: głodnych nakarmić, spragnionych napoić, nagich przyodziać, podróżnych w dom przyjąć, więźniów pocieszać, chorych nawiedzać, umarłych pogrzebać?
• Czy troszczę się o potrzeby wspólnoty Kościoła (parafii, misji, dzieł kościelnych)? To także jedno z przykazań kościelnych.
• Czy jestem przywiązany(-a) do pieniędzy i rzeczy tak, że trudno mi się dzielić?
• Czy gromadzę ponad miarę, żyjąc w luksusie, gdy inni nie mają podstawowych rzeczy?
• Czy daję innym z tego, co mi zbywa, czy także z tego, co mnie kosztuje?
• Czy pogardzam ubogimi, obwiniam ich za ich sytuację, upokarzam ich, gdy proszą o pomoc?
• Czy pamiętam o ubogich w swojej rodzinie?

XI. Pytania na drogę wzrostu

• Czy pieniądze i rzeczy służą mi, czy ja im służę?
• Czy jestem człowiekiem, któremu inni mogą zaufać w sprawach pieniędzy, pracy, umów?

Konkretne propozycje:

• Naprawiaj szkody: zrób listę tego, co powinieneś (powinnaś) zwrócić lub naprawić, i zacznij od jednej rzeczy.
• Oddaj pożyczone rzeczy, które od dawna leżą u ciebie.
• Spłać drobne długi wobec rodziny i znajomych albo przynajmniej ustal plan spłaty.
• Zaplanuj stałą jałmużnę, np. określoną część dochodu co miesiąc na ubogich.
• Zrób przegląd szafy i domu i oddaj potrzebującym to, czego nie używasz.
• Zaangażuj się w wolontariat, Caritas, pomoc sąsiedzką.
• Kupuj z umiarem i nie marnuj jedzenia.
• Ucz dzieci uczciwości własnym przykładem: bilety, reszta, podatki.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • chciwość, zazdrość o cudze dobra w sercu → X przykazanie;
  • kłamstwo, fałszywa reklama, oszczerstwo wobec konkurencji → także VIII przykazanie;
  • bezpieczeństwo pracy, narażanie zdrowia pracowników → V przykazanie;
  • troska o potrzeby Kościoła → przykazania kościelne.
• Grzechy ciężkie wyznaj z przybliżoną wartością i okolicznościami (np. „ukradłem w pracy rzeczy wartości około tysiąca złotych”, „oszukiwałem w podatkach przez dwa lata”).
• Zwrot jest konieczny. Może być anonimowy: można przelać pieniądze, przesłać je pocztą albo poprosić o pośrednictwo spowiednika. Jeśli nie da się ustalić poszkodowanego, równowartość można przekazać ubogim albo na cel charytatywny. Gdy nie da się zwrócić całości od razu, wystarczy szczere postanowienie i rozłożenie zwrotu w czasie.
• Jeśli sprawa jest skomplikowana (np. spadek, interesy, podatki), poproś spowiednika o radę. Pomoże ustalić, co i w jaki sposób trzeba naprawić.

Modlitwa o serce wolne od chciwości

Panie Jezu, przepraszam Cię za każdą nieuczciwość, chciwość i obojętność na potrzeby innych. Daj mi siłę, by naprawić krzywdy, które wyrządziłem(-am), i serce hojne dla ubogich. Naucz mnie traktować wszystko, co mam, jako dar od Ciebie, którym mam służyć innym. Niech moim skarbem będziesz Ty. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie VIII

Rachunek sumienia z VIII przykazania Bożego

„Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu”por. Wj 20,16; Pwt 5,20

Co nakazuje to przykazanie? Bóg jest źródłem wszelkiej prawdy, a Jezus mówi o sobie: „Ja jestem drogą i prawdą, i życiem” (J 14,6). Szatana natomiast nazywa ojcem kłamstwa (por. J 8,44). Św. Paweł wzywa: „Odrzuciwszy kłamstwo, mówcie prawdę” (Ef 4,25).

Katechizm uczy, że VIII przykazanie zakazuje fałszowania prawdy w relacjach z innymi. Wynika to z powołania do świadczenia o Bogu, który jest Prawdą (KKK 2464).

Katechizm (KKK 2464–2513) obejmuje tym przykazaniem:

• życie w prawdzie: prawdomówność, szczerość, ale też dyskrecję;
• grzechy przeciw prawdzie: kłamstwo, fałszywe świadectwo, obłudę, pochlebstwo, przechwałki;
• szacunek dla dobrego imienia bliźniego: zakaz pochopnych sądów, obmowy i oszczerstwa;
• tajemnice i prywatność: tajemnicę zawodową, sakramentalną, sprawy powierzone;
• media i środki przekazu: odpowiedzialność za informację;
• świadectwo prawdy, aż do męczeństwa.

Św. Jakub przypomina, że język jest małym członkiem, a jednak jak iskra może podpalić wielki las (por. Jk 3,5–6).

Zanim zaczniesz

W tym przykazaniu warto pamiętać o dwóch rzeczach:

• Ciężar kłamstwa zależy od tego, jaką prawdę zniekształca, w jakich okolicznościach, z jaką intencją i jakie szkody wyrządza. Kłamstwo samo w sobie jest zwykle grzechem lekkim. Staje się ciężkim, gdy poważnie narusza sprawiedliwość i miłość (KKK 2484).
• Konieczne jest naprawienie krzywdy. Kto zniszczył czyjeś dobre imię, ma obowiązek je naprawić, nawet publicznie, jeśli krzywda była publiczna (KKK 2487).

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu, Ty jesteś Prawdą. Pokaż mi, kiedy kłamałem(-am), udawałem(-am), raniłem(-am) innych słowem lub milczałem(-am), gdy trzeba było stanąć po stronie prawdy. Strzeż moich ust i oczyść moje serce, abym mówił(a) prawdę w miłości. Amen.

I. Kłamstwo i nieszczerość (KKK 2482–2486)

Katechizm określa kłamstwo jako mówienie nieprawdy z zamiarem wprowadzenia w błąd (KKK 2482).

Kłamstwa codzienne

• Czy kłamię w domu: przed współmałżonkiem, rodzicami, dziećmi?
• Czy kłamię w pracy, w szkole, w urzędzie?
• Czy kłamię, żeby uniknąć odpowiedzialności, kary, nieprzyjemnej rozmowy („nie dostałem wiadomości”, „byłem w korku”)?
• Czy kłamię dla korzyści, np. by coś załatwić, dostać, zarobić?
• Czy kłamię, żeby wypaść lepiej w oczach innych: koloryzuję, przesadzam, zmyślam?
• Czy kłamstwo stało się moim nawykiem, a nawet kłamię bez powodu?
• Czy namawiam innych do kłamstwa, np. każę dzieciom mówić, że mnie nie ma w domu?

Półprawdy i manipulacja

• Czy mówię półprawdy, przemilczam istotne fakty, żeby kogoś wprowadzić w błąd?
• Czy manipuluję prawdą: przekręcam czyjeś słowa, wyrywam je z kontekstu?
• Czy wmawiam komuś, że jego wspomnienia lub odczucia są fałszywe, żeby uniknąć odpowiedzialności lub zyskać przewagę?
• Czy składam obietnice, których nie zamierzam dotrzymać?

Fałszywy wizerunek

• Czy kłamię w CV, w rozmowie kwalifikacyjnej? Czy podaję fałszywe kwalifikacje, doświadczenie, wykształcenie?
• Czy kreuję w mediach społecznościowych fałszywy obraz swojego życia, by wzbudzać podziw lub zazdrość?
• Czy prowadzę fałszywe konta, podszywam się pod innych, oszukuję kogoś co do tego, kim jestem (np. w internetowych znajomościach)?
• Czy jestem obłudny(-a), czyli udaję pobożność, życzliwość czy uczciwość, które nie są prawdziwe? Czy jestem dwulicowy(-a): w oczy miły(-a), za plecami wrogi(-a)?

Prawda wobec siebie i Boga

• Czy jestem szczery(-a) wobec siebie? Czy nie oszukuję samego (samej) siebie, usprawiedliwiając swoje grzechy?
• Czy jestem szczery(-a) w spowiedzi? Świadome zatajenie grzechu ciężkiego czyni spowiedź nieważną (zob. I przykazanie).

Dyskrecja to nie kłamstwo. Katechizm uczy, że prawo do poznania prawdy nie jest bezwarunkowe. Nie trzeba mówić wszystkiego każdemu. Miłość i roztropność mogą wymagać milczenia, a nikt nie jest zobowiązany ujawniać prawdy komuś, kto nie ma prawa jej znać (KKK 2488–2489). Można taktownie odmówić odpowiedzi, przemilczeć coś lub zmienić temat. Nie wolno jednak kłamać.

II. Fałszywe świadectwo i fałszywe oskarżenia (KKK 2476)

Katechizm uczy, że fałszywe świadectwo, zwłaszcza publiczne, i krzywoprzysięstwo szczególnie ciężko naruszają prawdę. Mogą doprowadzić do skazania niewinnego lub uwolnienia winnego (KKK 2476).

• Czy zeznawałem(-am) fałszywie przed sądem, policją, urzędem, komisją? Jeśli pod przysięgą z wezwaniem Boga, jest to także krzywoprzysięstwo (zob. II przykazanie).
• Czy fałszywie oskarżyłem(-am) kogoś przed przełożonym, nauczycielem, rodzicami, władzami?
• Czy złożyłem(-am) fałszywe doniesienie, skargę lub zawiadomienie, by komuś zaszkodzić albo się zemścić?
• Czy zrzuciłem(-am) winę za swój błąd na kogoś innego, który został za to ukarany?
• Czy kryłem(-am) kogoś fałszywymi zeznaniami, „dawałem(-am) alibi”?
• Czy milczałem(-am), gdy oskarżano niewinnego, choć znałem(-am) prawdę i mogłem(-am) go obronić?
• (Dzieci i młodzież) Czy skarżyłem(-am) na rodzeństwo lub kolegów, zmyślając lub przesadzając, żeby zostali ukarani?

Uwaga o ciężarze: fałszywe świadectwo i fałszywe oskarżenie w ważnej sprawie są materią ciężką. Wymagają naprawienia krzywdy: odwołania oskarżenia i powiedzenia prawdy tym, którzy zostali wprowadzeni w błąd.

III. Dobre imię bliźniego (KKK 2477–2479)

Katechizm uczy, że szacunek dla dobrego imienia osób zakazuje każdej postawy i każdego słowa, które mogą wyrządzić im niesprawiedliwą krzywdę (KKK 2477). Wymienia trzy grzechy:

• pochopny sąd: uznanie, nawet milczące, czyjejś winy bez wystarczających podstaw;
• obmowę: ujawnianie bez obiektywnie ważnej przyczyny prawdziwych wad i błędów innych osób tym, którzy o nich nie wiedzą;
• oszczerstwo (potwarz): wypowiedzi sprzeczne z prawdą, które szkodzą dobremu imieniu innych.

Pochopne sądy i podejrzliwość

• Czy oceniam innych pochopnie, na podstawie pozorów, plotek, uprzedzeń?
• Czy z góry zakładam złe intencje innych? Katechizm zachęca, by słowa, czyny i myśli bliźniego tłumaczyć w sposób dla niego korzystny, na ile to możliwe (KKK 2478).
• Czy jestem podejrzliwy(-a) wobec innych bez powodu?
• Czy przypinam ludziom „łatki” z powodu jednego błędu i nie daję im szansy na zmianę?

Obmowa

• Czy opowiadam o cudzych wadach, błędach, grzechach i słabościach, choć nie ma ku temu ważnego powodu?
• Czy wyciągam na światło dzienne czyjąś przeszłość, dawne upadki, sprawy, które zostały naprawione?
• Czy obgaduję członków rodziny, teściów, sąsiadów, współpracowników, przełożonych, księży?
• Czy obgaduję za plecami ludzi, z którymi w oczy jestem miły(-a)?

Oszczerstwo

• Czy rozpowszechniałem(-am) nieprawdziwe informacje, które szkodzą komuś: w rodzinie, w pracy, w parafii, w internecie?
• Czy zmyśliłem(-am) coś o kimś, żeby mu zaszkodzić, zemścić się, pozbyć konkurenta?
• Czy powtarzam niesprawdzone plotki jako pewne?

Plotkarstwo i współudział

• Czy chętnie słucham plotek i obmowy, zachęcam do nich pytaniami, podtrzymuję rozmowę?
• Czy przekazuję dalej to, co usłyszałem(-am), dokładając coś od siebie?
• Czy ośmieszam innych, wyśmiewam ich, tworzę ich karykatury, przezwiska, złośliwe memy?
• Czy zabieram głos w obronie kogoś, kogo w mojej obecności oczerniają? Czy milczę, a nawet przytakuję?

W internecie

• Czy piszę obraźliwe, oczerniające komentarze o innych, np. anonimowo?
• Czy publicznie piętnuję ludzi w internecie, nie sprawdziwszy faktów?
• Czy wystawiam niesprawiedliwe, kłamliwe opinie i oceny (np. o firmach, lekarzach, nauczycielach), żeby się zemścić?

Uwaga o ciężarze: obmowa i oszczerstwo, które poważnie szkodzą czyjemuś dobremu imieniu, są materią ciężką. Szczególnie ciężkie jest oszczerstwo, bo łączy kłamstwo z krzywdą. Obowiązkiem jest naprawienie szkody: odwołanie oszczerstwa wobec tych samych osób, którym je przekazałem(-am), a w przypadku obmowy przynajmniej mówienie dobrze o osobie, którą skrzywdziłem(-am).

Kiedy mówienie o cudzych błędach nie jest obmową? Gdy istnieje obiektywnie ważny powód, np. ostrzeżenie kogoś przed realnym zagrożeniem, zgłoszenie przestępstwa, ochrona dzieci, rozmowa z osobą, która może pomóc (spowiednik, psycholog, przełożony), czy uzasadniona krytyka w sprawach publicznych.

IV. Pochlebstwo, przytakiwanie, przechwałki (KKK 2480–2481)

• Czy schlebiam innym, mówię nieszczere komplementy dla korzyści, awansu, przychylności?
• Czy przytakuję komuś w złym postępowaniu, utwierdzam go w grzechu, żeby się nie narazić? Katechizm uczy, że takie przytakiwanie jest ciężką winą, gdy czyni się kogoś współwinnym poważnego zła (KKK 2480).
• Czy z tchórzostwa przemilczam prawdę, gdy powinienem (powinnam) ją powiedzieć?
• Czy przechwalam się, chełpię, wyolbrzymiam swoje zasługi, umniejszam zasługi innych?
• Czy przypisuję sobie cudze osiągnięcia?
• Czy używam ironii i złośliwości, żeby kogoś ośmieszyć i pokazać swoją wyższość (KKK 2481)?

V. Tajemnice i prywatność (KKK 2488–2492)

Tajemnice powierzone

• Czy zdradziłem(-am) tajemnicę, którą ktoś mi powierzył?
• Czy opowiadam innym o sprawach, które przyjaciel, członek rodziny lub współpracownik powiedział mi w zaufaniu?
• Czy wykorzystuję czyjeś zwierzenia przeciwko niemu?

Tajemnica zawodowa

Dotyczy m.in. lekarzy, pielęgniarek, psychologów, prawników, urzędników, kadrowych, nauczycieli, duchownych.

• Czy zachowuję tajemnicę zawodową? Katechizm uczy, że tajemnice zawodowe trzeba zachować, chyba że w wyjątkowych wypadkach ich zachowanie wyrządziłoby bardzo poważną szkodę (KKK 2491).
• Czy rozmawiam o pacjentach, klientach, uczniach, petentach w sposób, który pozwala ich rozpoznać?
• Czy wykorzystuję poufne dane do celów prywatnych?
• Czy ktoś, kto przypadkiem usłyszał cudzą spowiedź, zachował milczenie? Tajemnica spowiedzi wiąże nie tylko kapłana, ale także każdego, kto w jakikolwiek sposób dowiedział się o grzechach wyznanych w spowiedzi.

Prywatność

• Czy czytam cudze listy, wiadomości, e-maile? Czy przeglądam cudzy telefon bez zgody?
• Czy podsłuchuję, śledzę, szpieguję innych, np. współmałżonka, dorosłe dzieci, sąsiadów, współpracowników?
• Czy nagrywam innych bez ich wiedzy i zgody, a potem rozpowszechniam te nagrania?
• Czy publikuję w internecie cudze zdjęcia, prywatne informacje, adres, dane osobowe bez zgody?
• (Rodzice) Czy publikując zdjęcia i informacje o dzieciach w internecie, szanuję ich prywatność i bezpieczeństwo?
• Czy wtrącam się w cudze sprawy z ciekawości?

VI. Media, internet, informacja (KKK 2493–2499)

Jako odbiorca

• Czy sprawdzam informacje, zanim je przekażę dalej? Czy udostępniam niezweryfikowane wiadomości, fałszywe informacje, sensacyjne plotki?
• Czy rozpowszechniałem(-am) zmanipulowane zdjęcia, nagrania czy materiały wygenerowane przez sztuczną inteligencję, które przedstawiają kogoś w fałszywy sposób?
• Czy tworzyłem(-am) fałszywe materiały o innych ludziach, np. przerabiając ich zdjęcia, głos, wizerunek?
• Czy zachowuję umiar w korzystaniu z mediów (KKK 2496), czy pozwalam, by kształtowały moje sądy bez krytycznego myślenia?
• Czy rozpowszechniam nieprawdziwe informacje o ludziach o innych poglądach, także politycznych, bo „pasują” do mojego obrazu świata?

Jako twórca treści, dziennikarz, influencer

• Czy podaję informacje rzetelne, sprawdzone, w pełnym kontekście?
• Czy uciekam się do sensacji, wprowadzających w błąd tytułów, manipulacji dla zasięgów i zysku?
• Czy szanuję prywatność i godność osób, o których piszę lub mówię?
• Czy ukrywam przed odbiorcami, że treść jest płatną reklamą?
• Czy tworzyłem(-am) lub zamawiałem(-am) fałszywe recenzje, opinie, polubienia?
• Czy prostuję swoje błędy, gdy je odkryję?

W życiu publicznym

• (Osoby publiczne, politycy, rzecznicy) Czy mówię ludziom prawdę? Czy nie manipuluję informacjami, nie ukrywam faktów, nie oczerniam przeciwników? Katechizm przypomina, że władze publiczne nie mogą manipulować opinią publiczną za pomocą dezinformacji (KKK 2498).

VII. Prawda w pracy i nauce

• Czy fałszowałem(-am) dokumenty, raporty, wyniki, dane, protokoły, pomiary?
• (Naukowcy, studenci) Czy fałszowałem(-am) wyniki badań, zmyślałem(-am) dane, manipulowałem(-am) nimi, by uzyskać pożądany wynik?
• Czy wystawiłem(-am) komuś fałszywą opinię lub referencje: zbyt dobrą, by się go pozbyć, lub zbyt złą, by mu zaszkodzić?
• Czy ukrywam swoje błędy w pracy, nawet gdy mogą one wyrządzić szkodę innym?
• Czy wprowadzam klientów w błąd co do jakości, ceny, warunków umowy?
• Czy podpisuję dokumenty, których treść jest nieprawdziwa?

VIII. Świadectwo prawdy (KKK 2471–2474)

Katechizm uczy, że chrześcijanin nie powinien wstydzić się świadectwa o Chrystusie (KKK 2471). Najwyższym świadectwem prawdy jest męczeństwo (KKK 2473). Św. Paweł wzywa, by mówić prawdę w miłości (por. Ef 4,15).

• Czy mam odwagę mówić prawdę, gdy jest niewygodna, np. w rodzinie, w pracy, w towarzystwie?
• Czy z lęku przed odrzuceniem, utratą pracy czy pozycji milczę, gdy powinienem (powinnam) stanąć po stronie prawdy?
• Czy mówię prawdę z miłością, czy raczej używam jej jako broni, by kogoś zranić lub upokorzyć?
• Czy umiem przyjąć prawdę o sobie, krytykę, upomnienie, czy reaguję obrażeniem się i atakiem?
• Czy upominam bliźniego, gdy błądzi, delikatnie, w cztery oczy (por. Mt 18,15), zamiast obgadywać go za plecami?
• Czy daję świadectwo wiary słowem i życiem?

IX. Pytania na drogę wzrostu

• Czy ludzie mogą mi ufać? Czy moje „tak” znaczy „tak”, a „nie” znaczy „nie” (por. Mt 5,37)?
• Czy po rozmowie ze mną ludzie czują się podniesieni na duchu, czy zranieni?

Konkretne propozycje:

• Stosuj zasadę „trzech sit” przed powiedzeniem czegoś o innych: Czy to prawda? Czy to dobre? Czy to potrzebne?
• Gdy rozmowa przechodzi w obmowę, zmień temat albo powiedz coś dobrego o osobie, o której się mówi.
• Napraw krzywdę: jeśli kogoś oczerniłeś(-aś), odwołaj to wobec tych, którym to powiedziałeś(-aś). Jeśli kogoś obgadałeś(-aś), zacznij mówić o nim dobrze.
• Zanim udostępnisz coś w internecie, sprawdź źródło i zastanów się, czy to nikogo nie skrzywdzi.
• Przez tydzień zwracaj uwagę na drobne kłamstwa i próbuj zastąpić je prawdą lub taktownym milczeniem.
• Módl się za ludzi, których krytykujesz albo o których źle myślisz.
• Przeproś osobę, którą okłamałeś(-aś) w ważnej sprawie.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • krzywoprzysięstwo, czyli kłamstwo pod przysięgą z wezwaniem Boga → także II przykazanie;
  • zatajenie grzechu w spowiedzi → I przykazanie;
  • oszustwa dla korzyści majątkowej, fałszywa reklama, fałszywe faktury → także VII przykazanie;
  • nienawiść i przemoc słowna → także V przykazanie;
  • rozpowszechnianie czyichś intymnych zdjęć → także VI przykazanie.
• Grzechy ciężkie wyznaj z okolicznościami, które zmieniają ich charakter (np. „oczerniłem kolegę przed szefem, przez co stracił pracę”).
• Naprawienie krzywdy jest konieczne. Jeśli kogoś oczerniłeś(-aś) lub fałszywie oskarżyłeś(-aś), trzeba to odwołać. Jeśli nie wiesz, jak to zrobić, poproś spowiednika o radę.

Modlitwa o prawdomówność

Panie Jezu, Ty jesteś Prawdą. Przepraszam Cię za każde kłamstwo, każde słowo, które raniło dobre imię bliźniego, i za każde milczenie, gdy trzeba było stanąć po stronie prawdy. Postaw straż przy moich ustach. Naucz mnie mówić prawdę w miłości, bronić dobrego imienia innych i być człowiekiem, któremu można zaufać. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie IX

Rachunek sumienia z IX przykazania Bożego

„Nie pożądaj żony bliźniego swego”por. Wj 20,17; Pwt 5,21

Co nakazuje to przykazanie? Dwa ostatnie przykazania Dekalogu sięgają tam, gdzie rodzi się każdy grzech: do ludzkiego serca. Jezus uczy, że z serca pochodzą złe myśli, cudzołóstwa i nierząd (por. Mt 15,19), a o pożądliwym spojrzeniu mówi, że jest już cudzołóstwem popełnionym w sercu (por. Mt 5,28). Zarazem obiecuje: „Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą” (Mt 5,8).

Katechizm (KKK 2514–2533), nawiązując do św. Jana, mówi o trzech rodzajach pożądliwości: pożądliwości ciała, pożądliwości oczu i pysze życia (por. 1 J 2,16). IX przykazanie zakazuje pożądliwości cielesnej, a X przykazanie pożądania cudzych dóbr (KKK 2514).

Choć tradycyjna formuła brzmi „nie pożądaj żony bliźniego swego”, przykazanie dotyczy każdego człowieka: kobiet i mężczyzn, osób w małżeństwie i poza nim. Zakazuje nie tylko pragnienia cudzego współmałżonka, ale w ogóle dobrowolnego karmienia w sercu pożądliwości.

Katechizm obejmuje tym przykazaniem:

• oczyszczenie serca: myśli, pragnień, wyobraźni, uczuć;
• czystość intencji i spojrzenia;
• skromność i wstydliwość, które strzegą intymności osoby;
• odpowiedzialność za klimat społeczny: media, modę, kulturę.

Część pytań pojawiła się już przy VI przykazaniu. Tutaj sięgamy głębiej, do wnętrza.

Najważniejsze rozróżnienie: pokusa, upodobanie, zgoda

To przykazanie dotyczy myśli i pragnień, dlatego szczególnie łatwo tu o niepokój i skrupuły. Tradycyjna teologia moralna rozróżnia trzy etapy:

1. Pokusa (podsunięcie): myśl, obraz czy pragnienie pojawia się samo, niezależnie od woli. To nie jest grzech. Pokusom podlegał nawet Jezus.
2. Upodobanie: dobrowolne zatrzymanie się przy myśli z przyjemnością, „smakowanie” jej, choć bez zamiaru działania. To jest grzech, którego ciężar zależy od tego, jak bardzo było dobrowolne i świadome.
3. Zgoda (przyzwolenie): świadome i dobrowolne pragnienie dokonania grzesznego czynu. Według słów Jezusa taki grzech jest tego samego rodzaju co czyn, choć popełniony w sercu.

Ważne: jeśli myśl przyszła sama, a ty ją odrzuciłeś(-aś), nawet jeśli wraca wiele razy, nie zgrzeszyłeś(-aś). Przeciwnie, każde odrzucenie pokusy jest aktem wierności Bogu. Niechciane, natrętne myśli, które budzą w tobie niepokój i sprzeciw, nie są grzechem. Jeśli są bardzo uporczywe i wywołują lęk, warto porozmawiać o tym ze spowiednikiem, a czasem także z psychologiem. Mogą być objawem nerwicy natręctw.

Jeśli masz wątpliwość, czy wyraziłeś(-aś) zgodę, osoby o delikatnym sumieniu mogą przyjąć, że jej nie było. Prawdziwą zgodę zwykle się pamięta.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu, Ty znasz moje serce lepiej niż ja sam(a). Oświeć mnie, abym zobaczył(a), gdzie dobrowolnie karmiłem(-am) w sobie pożądliwość, a gdzie walczyłem(-am) z pokusą. Uwolnij mnie od lęku i skrupułów, a daj prawdziwy żal tam, gdzie zgrzeszyłem(-am). Stwórz we mnie, Boże, serce czyste. Amen.

I. Myśli i wyobraźnia

• Czy dobrowolnie wywoływałem(-am) nieczyste myśli i wyobrażenia?
• Czy zatrzymywałem(-am) się przy nich z upodobaniem, zamiast je odrzucić?
• Czy wyobrażałem(-am) sobie czyny seksualne z konkretnymi osobami: znajomymi, współpracownikami, osobami znanymi?
• Czy snułem(-am) erotyczne marzenia i fantazje, w których świadomie „zamieszkiwałem(-am)”?
• Czy rozpamiętywałem(-am) z przyjemnością dawne grzechy nieczyste, zamiast zostawić je Bożemu miłosierdziu?
• Czy celowo prowokuję takie myśli, np. lekturą, filmem, muzyką, rozmową, przeglądaniem zdjęć?
• Czy uciekam w fantazje, gdy czuję się samotny(-a), zmęczony(-a), znudzony(-a), zestresowany(-a)?
• Czy „dopuszczam” nieczyste myśli, tłumacząc sobie, że „to tylko myśli”, „to nikomu nie szkodzi”?

II. Pragnienia

• Czy świadomie pragnąłem(-am) popełnić grzech nieczysty: współżycie poza małżeństwem, zdradę, inne czyny?
• Czy pragnąłem(-am) cudzego męża lub cudzej żony? Czy pragnąłem(-am) związku z osobą, która jest w małżeństwie lub w stałej relacji?
• Czy planowałem(-am) grzech: szukałem(-am) okazji, sposobu, chwili, i odstąpiłem(-am) tylko dlatego, że się nie udało?
• Czy pragnąłem(-am), żeby czyjś związek się rozpadł, bo sam(a) chciałem(-am) z tą osobą być?
• (Małżonkowie) Czy pielęgnuję w sercu tęsknotę za kimś innym niż mój współmałżonek? Czy marzę o „innym życiu” z inną osobą?
• (Małżonkowie) Czy porównuję współmałżonka z innymi: z wyglądu, w sferze intymnej, z kimś poznanym, z kimś z przeszłości?
• (Małżonkowie) Czy rozpamiętuję byłego partnera lub byłą partnerkę w sposób, który oddala mnie od współmałżonka?
• (Małżonkowie) Czy patrzę na własnego współmałżonka jako na osobę, którą kocham, czy jako na przedmiot zaspokajania pożądania? Także w małżeństwie pożądliwość może sprowadzać drugą osobę do roli przedmiotu, czego przestrzegał św. Jan Paweł II w „teologii ciała”.

III. Spojrzenie i zmysły

Katechizm mówi o czystości spojrzenia: o panowaniu nad uczuciami i wyobraźnią oraz o odrzucaniu wszelkiego upodobania w nieczystych myślach (KKK 2520).

• Czy patrzę na innych pożądliwie, „rozbieram ich wzrokiem”, traktuję ich jak przedmiot?
• Czy celowo szukam okazji do takich spojrzeń: na ulicy, na plaży, w siłowni, w pracy?
• Czy przewijam media społecznościowe w poszukiwaniu prowokujących zdjęć i filmów?
• Czy obserwuję konta, które służą głównie pobudzaniu pożądania?
• Czy oglądam filmy, seriale, programy, teledyski z treściami erotycznymi, wiedząc, że są dla mnie pokusą?
• Czy słucham muzyki, podcastów i rozmów o treściach, które rozbudzają we mnie pożądliwość?
• Czy kieruję się niezdrową ciekawością w sprawach seksualnych?
• Czy strzegę swoich zmysłów, odwracając wzrok, zmieniając kanał, wyłączając aplikację, gdy pojawia się pokusa?
• Czy kontrolowałem(-am) gesty, dotyk, bliskość w relacjach, by nie rozbudzać pożądania u siebie i u innych?

IV. Uczucia i serce

• Czy pielęgnuję uczucia do osoby, z którą nie mogę lub nie powinienem (powinnam) być, np. będąc w małżeństwie, w kapłaństwie, w życiu konsekrowanym, albo gdy ta osoba jest w związku?
• Czy pozwalam rozwijać się relacji emocjonalnej, która zabiera miejsce należne współmałżonkowi (zwierzenia, intymne rozmowy, wspólne sekrety)?
• Czy flirtuję w myślach, czekam na wiadomość od kogoś, szukam spotkań, „przypadkowych” okazji?
• Czy karmię się historiami miłosnymi (książki, seriale, filmy), które budzą we mnie niezadowolenie z własnego życia i własnego małżeństwa?
• Czy szukam w innych przede wszystkim potwierdzenia, że jestem atrakcyjny(-a), pożądany(-a)?
• Czy jestem emocjonalnie uzależniony(-a) od jakiejś osoby w sposób, który mnie zniewala?

Uczucia same w sobie nie są grzechem. Zakochanie, fascynacja czy sympatia mogą pojawić się nieproszone, także w małżeństwie. Grzechem jest ich dobrowolne pielęgnowanie i karmienie, gdy wiemy, że prowadzą do niewierności. Dobrze jest wtedy porozmawiać ze spowiednikiem i podjąć konkretne decyzje: ograniczyć kontakt i zainwestować w relację ze współmałżonkiem.

V. Skromność i wstydliwość (KKK 2521–2524)

Katechizm uczy, że skromność chroni intymność osoby. Polega na odmowie odsłaniania tego, co powinno pozostać zakryte. Kieruje spojrzeniami i gestami zgodnie z godnością osób (KKK 2521–2522). Skromność dotyczy także uczuć: sprzeciwia się wystawianiu na pokaz ludzkiego ciała i ludzkiej intymności (KKK 2523).

Ubiór i zachowanie

• Czy ubieram się w sposób, który szanuje moją godność, czy celowo tak, by wzbudzać pożądanie?
• Czy moje zachowanie, gesty, sposób mówienia mają kogoś prowokować?
• Czy ulegam presji mody, choć wiem, że jest niestosowna?
• Czy szanuję intymność innych, np. w szatni, w łazience, w szpitalu, w domu?

Media społecznościowe

• Czy publikuję zdjęcia i filmy, które mają wzbudzać pożądanie?
• Czy zabiegam o uwagę i zainteresowanie innych, eksponując ciało?

Mowa

• Czy opowiadam o intymnych sprawach swojego małżeństwa lub związku znajomym, w pracy, w internecie?
• Czy opowiadam dwuznaczne dowcipy, robię aluzje, komentuję cudzy wygląd w sposób wulgarny?
• Czy chwalę się doświadczeniami seksualnymi?

VI. Czystość intencji (KKK 2520)

Katechizm mówi o czystości intencji, czyli o dążeniu do prawdziwego celu człowieka: we wszystkim szukać woli Bożej (KKK 2520).

• Czy w relacjach szukam dobra drugiej osoby, czy własnej przyjemności, adoracji, przygody?
• Czy zawieram znajomości, udając przyjaźń czy miłość, choć w rzeczywistości chodzi mi o coś innego?
• Czy pomagam komuś, świadczę przysługi, prawię komplementy z ukrytym zamiarem zdobycia tej osoby?
• Czy w modlitwie, pracy i relacjach szukam Boga i dobra, czy przede wszystkim siebie?

VII. Odpowiedzialność za klimat społeczny (KKK 2525–2526)

Katechizm uczy, że czystość chrześcijańska wymaga oczyszczenia klimatu społecznego. Środki przekazu powinny zachowywać w przekazie szacunek i umiar (KKK 2525). Kościół przestrzega przed permisywizmem moralnym, który opiera się na błędnym pojmowaniu wolności (KKK 2526).

Jako odbiorca

• Czy wybierając filmy, seriale, książki, muzykę, gry, kieruję się także sumieniem, czy tylko popularnością i rozrywką?
• Czy wspieram finansowo (subskrypcjami, biletami, zakupami) treści, które poniżają człowieka i sprowadzają go do przedmiotu?

Jako twórca, marketingowiec, influencer

• Czy w swojej pracy (reklama, sztuka, media, moda, rozrywka) posługuję się seksualizacją, by przyciągnąć uwagę i sprzedać produkt?
• Czy tworzę treści, które rozbudzają pożądliwość u innych, zwłaszcza u młodych?

Jako rodzic, wychowawca, nauczyciel

• Czy uczę dzieci i młodzież skromności i szacunku dla ciała, swojego i cudzego (KKK 2524)?
• Czy rozmawiam z dziećmi o ich emocjach, przyjaźniach, zakochaniu i pokusach w sposób odpowiedni do ich wieku?
• Czy wiem, jakie treści oglądają moje dzieci? Czy chronię je przed seksualizacją w mediach?
• Czy daję dzieciom przykład czystego spojrzenia, skromności, szacunku wobec współmałżonka i innych ludzi?

W rozmowie z innymi

• Czy wyśmiewam czystość, wierność i wstydliwość jako „staroświeckie”?
• Czy zachęcam innych do „korzystania z życia”, przygód, zdrady?

VIII. Walka o czyste serce (KKK 2520)

Katechizm uczy, że czystość serca jest darem łaski, ale wymaga także wysiłku. Wymienia środki: cnotę i dar czystości, czystość intencji, czystość spojrzenia i modlitwę (KKK 2520).

• Czy proszę Boga w modlitwie o czyste serce?
• Czy w chwili pokusy zwracam się do Boga, do Maryi, do Anioła Stróża?
• Czy często korzystam ze spowiedzi i Komunii Świętej, czy odkładam je, gdy przegrywam walkę?
• Czy unikam okazji do grzechu, o których wiem, że są dla mnie niebezpieczne?
• Czy unikam bezczynności i nudy, w których najłatwiej o pokusy?
• Czy dbam o odpoczynek, sen, ruch, relacje, czy raczej żyję w przemęczeniu i samotności, które osłabiają odporność na pokusy?
• Czy podejmuję drobne umartwienia, np. post, rezygnację z czegoś, panowanie nad zmysłami, które uczą wolności wewnętrznej?
• Czy mam stałego spowiednika lub kierownika duchowego, któremu mogę powiedzieć o swoich zmaganiach?

IX. Pytania na drogę wzrostu

Czystość serca to nie tylko unikanie złych myśli. To umiejętność patrzenia na drugiego człowieka tak, jak patrzy na niego Bóg: jako na osobę, a nie przedmiot. Katechizm uczy, że czystość serca pozwala widzieć w ciele innych świątynię Ducha Świętego i przejaw Bożego piękna (KKK 2519).

• Czy umiem cieszyć się pięknem drugiego człowieka bez pożądania, z wdzięcznością dla Stwórcy?
• Czy dziękuję Bogu za swojego współmałżonka i widzę w nim dar?

Konkretne propozycje:

• Gdy pojawi się pokusa, nie dyskutuj z nią i nie analizuj. Spokojnie odwróć uwagę: zajmij się czymś konkretnym, pomódl się krótko („Jezu, ufam Tobie”, „Maryjo, ratuj”).
• Pobłogosław w myślach osobę, na którą zaczynasz patrzeć z pożądaniem: „Panie, błogosław jej/jemu”. To zmienia spojrzenie z pożądliwego na życzliwe.
• Zrób porządek w mediach: przestań obserwować konta, które są dla ciebie pokusą, wycisz lub usuń aplikacje, ustaw filtry.
• Nie bierz telefonu do łóżka. Wiele pokus przychodzi wieczorem, w zmęczeniu.
• Zadbaj o serce: przyjaźnie, rozmowy, pasje, sport, odpoczynek.
• (Małżonkowie) Inwestujcie w swoją miłość: czas we dwoje, rozmowy, czułość, wspólna modlitwa.
• Zawierz swoje serce Maryi, np. odmawiając codziennie jedno „Zdrowaś Maryjo” w intencji czystości.
• Pamiętaj, że walka trwa całe życie. Nie zniechęcaj się upadkami. Każdy powrót do Boga jest zwycięstwem.

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • czyny nieczyste, pornografia, zdrada fizyczna → VI przykazanie;
  • pożądanie cudzych dóbr, zazdrość → X przykazanie;
  • rozpowszechnianie czyichś intymnych spraw → także VIII przykazanie.
• Jak wyznać grzechy myśli? Wystarczy powiedzieć np. „dobrowolnie podtrzymywałem nieczyste myśli, mniej więcej kilka razy w tygodniu” albo „pragnęłam zdradzić męża”. Nie trzeba opisywać treści myśli.
• Nie wyznawaj pokus, których nie przyjąłeś(-aś). Możesz wspomnieć o nich spowiednikowi, jeśli potrzebujesz rady, ale nie są grzechem.
• Jeśli masz skłonność do skrupułów, nie analizuj każdej myśli. Trzymaj się wskazań stałego spowiednika i ufaj Bożemu miłosierdziu.

Modlitwa o czyste serce

Stwórz, o Boże, we mnie serce czyste i odnów we mnie moc ducha (por. Ps 51,12). Panie Jezu, przepraszam Cię za każdą chwilę, gdy dobrowolnie karmiłem(-am) w sercu pożądliwość i patrzyłem(-am) na innych jak na przedmiot. Naucz mnie patrzeć Twoimi oczami: z miłością, szacunkiem i wdzięcznością. Maryjo, Matko Najczystsza, i święty Józefie, strzeżcie mojego serca. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst na końcu dokumentu).

Przykazanie X

Rachunek sumienia z X przykazania Bożego

„Ani żadnej rzeczy, która jego jest”por. Wj 20,17; Pwt 5,21

Co nakazuje to przykazanie? Pełny tekst biblijny zakazuje pożądania domu bliźniego, jego współmałżonka, sług, zwierząt i czegokolwiek, co do niego należy. Dziś mówilibyśmy: jego mieszkania, samochodu, pracy, pozycji, pieniędzy, sukcesów. Tak jak IX przykazanie, ostatnie przykazanie Dekalogu sięga do serca, bo to w sercu rodzi się kradzież, oszustwo i niesprawiedliwość.

Jezus ostrzega: „Strzeżcie się wszelkiej chciwości” (Łk 12,15), i opowiada przypowieść o bogaczu, który gromadził skarby, a nie był bogaty przed Bogiem (por. Łk 12,16–21). Zarazem obiecuje: „Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie” (Mt 5,3).

Katechizm (KKK 2534–2557) uczy, że X przykazanie:

• zakazuje chciwości, nieograniczonego pragnienia bogactwa i władzy, pragnienia niesprawiedliwego zysku oraz zazdrości (KKK 2534–2540);
• nakazuje ubóstwo serca, oderwanie od bogactw, zaufanie Opatrzności (KKK 2544–2547);
• wskazuje na najgłębsze pragnienie człowieka, czyli pragnienie Boga: „Chcę widzieć Boga” (KKK 2548–2550).

Pragnienie, by coś uczciwie zdobyć, nie jest grzechem. Katechizm uczy, że nie narusza tego przykazania ten, kto pragnie dóbr bliźniego, jeśli chce je uzyskać sprawiedliwymi środkami, np. kupić (KKK 2535). Grzechem jest pragnienie nieuporządkowane: chciwe, zazdrosne, gotowe na niesprawiedliwość.

Zanim zaczniesz

Podobnie jak przy IX przykazaniu, warto pamiętać o rozróżnieniu: pokusa (myśl, która pojawia się sama) nie jest grzechem. Grzechem jest dopiero dobrowolne upodobanie w złym pragnieniu albo zgoda na nie.

Modlitwa przed rachunkiem sumienia

Panie Jezu, Ty jesteś moim największym skarbem. Pokaż mi, gdzie moje serce przywiązało się do rzeczy, pieniędzy, uznania i sukcesu, a gdzie zazdrość odebrała mi radość z dobra innych. Uwolnij mnie od chciwości i niepokoju. Niech moje serce spocznie w Tobie. Amen.

Św. Augustyn napisał w Wyznaniach, że nasze serce jest niespokojne, dopóki nie spocznie w Bogu. To dobra myśl na początek tego rachunku.

I. Chciwość i przywiązanie do pieniędzy (KKK 2536)

• Czy pieniądze i rzeczy materialne są dla mnie najważniejsze? Czy myślę o nich bez przerwy?
• Czy mam poczucie, że zawsze jest za mało, choć mam wystarczająco dużo?
• Czy gromadzę ponad potrzebę, „na wszelki wypadek”, nie dzieląc się z nikim?
• Czy jestem skąpy(-a): wobec rodziny, ubogich, Kościoła, a nawet wobec siebie, w sposób nierozsądny?
• Czy dla pieniędzy zaniedbuję Boga, rodzinę, zdrowie, przyjaźnie, odpoczynek?
• Czy oceniam ludzi po tym, ile mają i zarabiają?
• Czy żyję marzeniami o bogactwie, wygranej, luksusie, które odbierają mi radość z tego, co mam?
• Czy pragnę władzy, by mieć więcej?
• Czy przywiązuję się do rzeczy tak, że utrata ich wywołuje we mnie rozpacz albo gniew?

II. Pragnienie cudzych dóbr i niesprawiedliwego zysku (KKK 2535–2537)

• Czy pragnąłem(-am) przywłaszczyć sobie coś, co należy do innych: ich dom, samochód, pieniądze, ziemię, pozycję, pracę?
• Czy planowałem(-am) w myślach kradzież, oszustwo, wyłudzenie, i odstąpiłem(-am) tylko z braku okazji lub ze strachu?
• Czy pragnąłem(-am) przejąć czyjś spadek, majątek, udziały w sposób niesprawiedliwy?
• Czy pragnąłem(-am) zająć czyjeś stanowisko, przejąć jego klientów, pomysły, osiągnięcia nieuczciwymi metodami?
• Czy życzyłem(-am) komuś straty, porażki, kłopotów finansowych, żeby samemu (samej) na tym skorzystać?

Katechizm podaje konkretne przykłady tego grzechu: kupców, którzy pragną niedoboru towarów, by drożej sprzedawać; tych, którzy pragną cudzej biedy, by na niej zarobić; lekarzy, którzy pragną chorób; prawników, którzy pragną sporów (KKK 2537).

• Czy w swojej pracy pragnę cudzych kłopotów, bo na nich zarabiam?
• Czy cieszę się z cudzych problemów, które otwierają przede mną możliwości?

III. Zazdrość (KKK 2538–2540)

Katechizm określa zazdrość jako smutek na widok cudzego dobra i nieumiarkowane pragnienie przywłaszczenia go sobie, nawet w sposób niesprawiedliwy. Jest ona jednym z grzechów głównych. Gdy prowadzi do życzenia bliźniemu poważnego zła, jest grzechem ciężkim (KKK 2539). Rodzi nienawiść, obmowę, oszczerstwo, radość z cudzego nieszczęścia i niezadowolenie z jego pomyślności.

Zazdrość o rzeczy i sukcesy

• Czy smucę się i złoszczę, gdy innym dobrze się powodzi?
• Czy zazdroszczę innym pieniędzy, domu, samochodu, wakacji, stylu życia?
• Czy zazdroszczę sukcesów w pracy, awansów, nagród, uznania?
• Czy zazdroszczę urody, zdrowia, talentów, inteligencji, popularności?
• Czy zazdroszczę innym udanego małżeństwa, dzieci, rodziny, przyjaciół?

W relacjach

• Czy zazdroszczę rodzeństwu: miłości rodziców, spadku, sukcesów?
• Czy zazdroszczę współpracownikom, sąsiadom, znajomym?
• Czy zazdroszczę własnemu współmałżonkowi lub własnym dzieciom ich osiągnięć?
• Czy zazdroszczę przyjaciołom, gdy spotyka ich coś dobrego, zamiast się z nimi cieszyć?

Owoce zazdrości

• Czy cieszę się z cudzego nieszczęścia, porażki, kłopotów?
• Czy zazdrość prowadzi mnie do obmowy, umniejszania cudzych zasług, krytykanctwa?
• Czy z zazdrości utrudniałem(-am) komuś osiągnięcie sukcesu, szkodziłem(-am) mu?
• Czy z zazdrości zerwałem(-am) relację, unikam kogoś, jestem wobec niego chłodny(-a)?

Zazdrość o dobra duchowe

• Czy zazdroszczę innym łaski Bożej: ich wiary, pobożności, świętości, darów duchowych, posługi w Kościele? Tradycja zalicza zazdroszczenie bliźniemu łaski Bożej do szczególnie ciężkich grzechów przeciw Duchowi Świętemu.
• Czy smucę się, gdy ktoś inny jest chwalony w parafii, we wspólnocie, w grupie?

Lekarstwo na zazdrość: Katechizm wskazuje życzliwość, pokorę i zawierzenie Opatrzności (KKK 2540). Pomaga szczera modlitwa za osobę, której zazdrościmy, oraz dziękowanie Bogu za dobro, które ją spotkało.

IV. Niezadowolenie, porównywanie, roszczeniowość

• Czy jestem ciągle niezadowolony(-a) z tego, co mam: domu, pracy, wyglądu, życia?
• Czy nieustannie porównuję się z innymi, zwłaszcza w mediach społecznościowych?
• Czy media społecznościowe budzą we mnie zazdrość, poczucie gorszości, niezadowolenie z życia?
• Czy narzekam bez przerwy na to, czego mi brakuje, nie zauważając tego, co otrzymałem(-am)?
• Czy mam poczucie, że wszystko mi się należy, że świat i Bóg są mi coś winni?
• Czy dziękuję Bogu za to, co mam, czy wdzięczność jest mi obca?
• Czy umiem cieszyć się z rzeczy prostych i małych?

V. Pycha życia: żądza władzy, sławy, uznania

• Czy pragnę władzy, by panować nad innymi, a nie by im służyć?
• Czy pragnę sławy, popularności, uznania za wszelką cenę? Czy uzależniam swoje szczęście od liczby polubień, obserwujących, komplementów?
• Czy dążę do kariery, poświęcając dla niej sumienie, rodzinę, zdrowie, relacje z ludźmi?
• Czy pragnę wyróżniać się kosztem innych?
• Czy kupuję rzeczy po to, by pokazać innym, kim jestem i ile mam (symbole statusu)?
• Czy trudno mi znieść, że ktoś jest ode mnie lepszy, ważniejszy, bardziej doceniony?

VI. Zaufanie Opatrzności (KKK 2547)

Katechizm uczy, że zawierzenie Opatrzności uwalnia od niepokoju o jutro (KKK 2547). Jezus zachęca, by patrzeć na ptaki niebieskie i lilie polne i najpierw szukać królestwa Bożego (por. Mt 6,25–34).

• Czy szukam bezpieczeństwa przede wszystkim w pieniądzach, oszczędnościach, ubezpieczeniach, majątku, a nie w Bogu?
• Czy zamartwiam się nadmiernie o przyszłość materialną, choć rozsądnie o nią dbam?
• Czy lęk przed biedą odbiera mi pokój, radość, hojność?
• Czy w trudnej sytuacji materialnej modlę się z ufnością, czy wpadam w rozpacz i bunt?
• Czy potrafię oddać Bogu troskę o jutro, robiąc dziś to, co do mnie należy?

Rozsądna troska o przyszłość, oszczędzanie, ubezpieczenie rodziny są dobre i odpowiedzialne. Chodzi o to, by nie stały się one bożkiem, który zastępuje zaufanie do Boga.

VII. Ubóstwo serca i hojność (KKK 2544–2547)

Ubóstwo serca to nie pogarda dla dóbr materialnych, ale wolność od przywiązania do nich. Chodzi o to, by posiadać rzeczy, a nie być przez nie posiadanym.

• Czy jestem wewnętrznie wolny(-a) wobec rzeczy, które mam? Czy potrafiłbym (potrafiłabym) się z nimi rozstać?
• Czy żyję prosto, czy ulegam konsumpcjonizmowi: kupuję, bo jest promocja, bo inni mają, bo „trzeba”?
• Czy kupuję, by poprawić sobie nastrój, zagłuszyć smutek, samotność, nudę?
• Czy dzielę się z innymi tym, co mam: czasem, pieniędzmi, rzeczami, talentami?
• Czy daję z radością, czy z przymusem i żalem (por. 2 Kor 9,7)?
• (Rodzice) Czy uczę dzieci wdzięczności, umiaru, dzielenia się i cieszenia się z tego, co mają? Czy nie wychowuję ich na konsumentów, którym zawsze mało?
• (Rodzice) Czy uczę dzieci cieszyć się z sukcesów rodzeństwa i kolegów, zamiast im zazdrościć?

VIII. Pragnienie Boga (KKK 2548–2550)

Ostatnie przykazanie Dekalogu prowadzi do pytania o najgłębsze pragnienie ludzkiego serca. Katechizm kończy rozważania o przykazaniach słowami: „Chcę widzieć Boga”. Prawdziwe szczęście człowieka nie jest w bogactwie, władzy czy sławie, ale w Bogu (KKK 2548–2550).

• Czego naprawdę pragnę w życiu? Co jest moim największym skarbem?
• Czy pragnę Boga bardziej niż rzeczy, które mam lub chcę mieć?
• Czy myślę o niebie, o życiu wiecznym, o spotkaniu z Bogiem twarzą w twarz?
• Czy dobra ziemskie traktuję jako środki, które mają mi pomóc dojść do Boga, czy jako cel sam w sobie?
• Czy moje serce jest niespokojne, bo szukam szczęścia tam, gdzie go nie ma?

IX. Pytania na drogę wzrostu

• Za co mogę dziś podziękować Bogu? Co otrzymałem(-am), czego nie doceniam?
• Komu mogę szczerze pogratulować, kogo pochwalić, z czyjego szczęścia się ucieszyć?

Konkretne propozycje:

• Prowadź „dziennik wdzięczności”: codziennie wieczorem zapisz trzy rzeczy, za które dziękujesz Bogu.
• Módl się za osobę, której zazdrościsz, prosząc Boga, by jej błogosławił jeszcze bardziej. To najskuteczniejsze lekarstwo na zazdrość.
• Pogratuluj komuś szczerze sukcesu, który budził w tobie zazdrość.
• Ogranicz media społecznościowe, jeśli budzą w tobie porównywanie się i niezadowolenie.
• Zanim coś kupisz, zadaj sobie pytanie: „Czy naprawdę tego potrzebuję?” Odczekaj kilka dni przed większym zakupem.
• Oddaj coś, co jest dla ciebie cenne, komuś, kto tego potrzebuje. To ćwiczenie wolności serca.
• Podejmij stałą jałmużnę, nawet małą.
• Rozważ przypowieść o bogatym głupcu (Łk 12,16–21) i fragment o zaufaniu Opatrzności (Mt 6,25–34).

Uwagi praktyczne przed spowiedzią

• Granice przykazań:
  • kradzież, oszustwo, niesprawiedliwość jako czyny → VII przykazanie;
  • pożądanie cudzego współmałżonka → IX przykazanie;
  • pieniądz jako bożek, brak zaufania Bogu → także I przykazanie;
  • nienawiść zrodzona z zazdrości → także V przykazanie;
  • obmowa i oczernianie z zazdrości → także VIII przykazanie.
• Jak wyznać grzechy pragnień? Wystarczy powiedzieć np. „zazdrościłem bratu i cieszyłem się z jego kłopotów” albo „pragnęłam oszukać wspólnika, ale tego nie zrobiłam”.

Modlitwa o serce ubogie

Panie Jezu, przepraszam Cię za chciwość, zazdrość, niezadowolenie i brak wdzięczności. Przepraszam, że tak często szukałem(-am) szczęścia w rzeczach, pieniądzach i uznaniu ludzi, a nie w Tobie. Daj mi serce ubogie, wolne i wdzięczne, które cieszy się z dobra innych i ufa Twojej Opatrzności. Bądź moim jedynym skarbem. Amen.

Na zakończenie można odmówić akt żalu (tekst poniżej).

Spowiedź

Na zakończenie: pięć warunków dobrej spowiedzi

Skoro przeszedłeś(-aś) przez wszystkie przykazania, warto przypomnieć sobie pięć warunków dobrej spowiedzi:

1. Rachunek sumienia: przypomnienie sobie grzechów od ostatniej dobrej spowiedzi.
2. Żal za grzechy: szczery smutek, że obraziłem(-am) Boga, który mnie kocha.
3. Mocne postanowienie poprawy: decyzja, by unikać grzechu i okazji do niego.
4. Szczera spowiedź: wyznanie wszystkich grzechów ciężkich, z liczbą i istotnymi okolicznościami.
5. Zadośćuczynienie Panu Bogu i bliźniemu: odprawienie pokuty i naprawienie krzywd.

Przykładowy przebieg spowiedzi

• Penitent: „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.” Kapłan: „Na wieki wieków. Amen.”
• Znak krzyża.
• „Ostatni raz u spowiedzi świętej byłem(-am)… (np. dwa miesiące temu). Pokutę zadaną odprawiłem(-am). Obraziłem(-am) Pana Boga następującymi grzechami…”
• Wyznanie grzechów.
• „Więcej grzechów nie pamiętam. Za wszystkie serdecznie żałuję i postanawiam poprawę.”
• Następnie słuchasz nauki kapłana, przyjmujesz pokutę, odmawiasz akt żalu i otrzymujesz rozgrzeszenie.

Akt żalu

Ach, żałuję za me złości, jedynie dla Twej miłości. Bądź miłościw mnie grzesznemu, dla Ciebie odpuszczam bliźniemu.

Po spowiedzi warto chwilę podziękować Bogu za Jego miłosierdzie i jak najszybciej odprawić zadaną pokutę.